У дупле вялікага старога пня сядзеў сумны Вожык. Пень быў вялікі, з тоўстымі сценкамі, і ў жытле Вожыка было цяпер суха і ўтульна. Але радасці ў Вожыка не было: дождж ужо ішоў так доўга!
На застылай паляне раптам з’явілася светлая пляма – ну, вядома, Заяц! Ён спыніўся амаль пасярод паляны, разгублена аглядаўся па баках.

1. Што расказаў крумкач

– Сюды, Заяц!, – закрычаў Вожык, выглядаючы з дупла. – Скачы сюды!

Заяц быў мокры і азяблы.

– Вада падступіла зусім блізка да маёй нары, ціхі раўчук стаў сапраўдным возерам, вада находзіць на паляну, – са скрухай расказваў Заяц. – Заліло нару старой Барсучыхі, сям’я Вепрука таксама пакінула ранейшую хату – яна працякла цалкам, хатку баброў раўчук зусім размыў…

– Заставайся ў мяне, – прапанаваў Вожык. – Тут хопіць месца для дваіх.

– Я ведаў, што ты мяне пусціш, дзякуй, – адказаў Заяц. – Але што ж далей будзе, Вожык? Дзе мы будзем гуляць, як раней, дзе будуць расці ягады?

– Не ведаю, – сумна адказаў Вожык. – І грыбоў не будзе, і арэхаў…

Раптам зверху раздаўся шум – лапаценне і шоргат, і перад уваходам у дупло апынуўся стары Крумкач.

– Заходзьце, дзядуля Крумкач! – запрасіў Вожык.
– Дзякуй, сябры мае, – адказаў Крумкач, і цяжка ступаючы, зайшоў у дупло.
– Што будзе, дзядуля Крумкач? – асцярожна спытаў Заяц. – Дождж ідзе і ідзе… Вы лётаеце высока, можа, відаць зверху крайчык светлага неба, што набліжаецца да нас?
– Дрэнна, – уздыхнуўшы, адказаў Крумкач. – Усё неба – адна вялікая хмара.

– Дзядуля Крумкач, няўжо ніколі не скончыцца дождж? Што стане з нашай палянай? – устрывожана спытаў Заяц.
– Ніяк не можа зацвісці сунічнік, – дадаў Вожык. – Згніе грыбніца – і мы ўсе застанёмся без грыбоў. Нават арэхаў зусім мала на галінках…

– Так, мае юныя сябры, справы дрэнныя, – паківаў у скрусе галавой Крумкач. – З года ў год усё менш светлых дзён было над нашай палянай, усё гусцей і часцей ішлі дажджы. Трэба думаць…
– Пра што думаць, дзядуля Крумкач? – здзівіўся Заяц. – Трэба шукаць іншую паляну! Няўжо ў лесе няма палян, дзе свеціць сонца?
– Можа, і ёсць, – задуменна адказаў Крумкач. – Кажуць, быццам ёсць у лесе адна Сонечная паляна. Там шмат ягад і грыбоў, там заўсёды свеціць сонца, і нават дождж там ідзе, весела іскрачыся сваімі кропелькамі ў яго прамянях… Там жывуць доўга і шчасліва, бесклапотна і мірна…

– Дзе гэтая паляна? – у адзін голас спыталі Заяц і Вожык.
– Трэба ісці па старой сцяжынцы, – павярнуў дзюбай у бок Крумкач. – Але даўно ніхто не хадзіў па ёй, ніхто не ведае – куды яна выведзе. Вялікі лес утойвае шмат нечаканасцяў, шлях па ім заўсёды цяжкі і складаны…

– Мы знойдзем гэтую паляну! – падхапіўся Заяц. – Мы знойдзем яе… і ўсіх потым прывядзем да яе! Пойдзем, Вожык!
– Вядома, пойдзем!

– Гэта небяспечна, – перасцярог Крумкач. – Ідзіце, але помніце: у Вялікім лесе шмат што ўбачанае выдае сябе за жаданае, а многае жаданае застаецца не ўбачаным, – незразумела закончыў Крумкач. – Ідзіце, а я буду думаць…

І Заяц з Вожыкам пайшлі.

2. Куды прывяла прамая дарога

Разам з імі ішоў і дождж. Ён халоднымі дробнымі кроплямі падаў і падаў з неба, з навісаючых над вандроўнікамі галін.

Ісці па сцяжынцы было спачатку не цяжка. А потым усё часцей сталі трапляцца паміж светлымі стваламі хвой змрочныя, шэрыя ствалы елак. Іх ніжнія лапы, з сухімі ўнізе галінкамі і іголкамі, апускаліся над сцяжынкай і заступалі шлях, балюча калоліся. А сама сцяжынка стала ледзь прыкметнай у густой траве. Лес вакол стаў пануры і чужы – толькі чорныя ствалы елак, ды сухія, старыя дрэвы.

Да гэтага часу Заяц і Вожык вельмі стаміліся, яны змакрэлі наскрозь, і так хацелася вярнуцца назад – у тое самае дупло. Там цяпер суха і ўтульна… Раптам заўтра скончыцца дождж? Гэтай паляны, аб якой казаў стары Крумкач, нідзе і блізка не відаць…

І тут сцяжынка ўткнулася ў велізарную старую елку. Яна была такая старая, што шэры мох звісаў з яе ніжніх галін лахманамі. Пад елкай нічога не расло – толькі мох, такі ж шэры, ляжаў глыбокім дываном. Не змаўляючыся, Заяц і Вожык упалі ў гэты глыбокі мох.

– Добра, што нам гэтая елка трапілася, – казаў Заяц. – Цяпер мы адпачнем…
– А куды сцяжынка падзелася? – пакруціў галавой Вожык. – Быццам яе гэтая старая елка праглынула…Трэба ісці.

– А куды ісці, калі сцяжынка скончылася?
– Трэба абысці елку і мы ўбачым сцяжынку, – услых падумаў Вожык. – Пойдзем…

Так і атрымалася – не абышлі яны і чвэрці велізарнага ствала, як убачылі роўную і прамую сцяжынку, што бегла ў глыб лесу.

– Вось! Выдатна! Гэта сцяжынка сапраўды вядзе да Сонечнай паляны! Па ёй шмат усіх пайшло, вось яна і прамая, і роўная, – упэўнена сказаў Заяц.
– Яна нейкая вельмі прамая, – сказаў Вожык. – Сапраўдныя сцяжынкі ў лесе не бываюць такімі прамымі.

– Якая ж яна не сапраўдная, калі яна прама перад намі! – засмяяўся Заяц. – Глядзі, як добра па ёй ісці! А вось там, наперадзе, глядзі – ужо святлей! Там – сонечная паляна!
– Не падабаецца мне, – бурчэў Вожык, калі яны пайшлі па роўнай сцяжынцы.

Ісці было лёгка, і лапы елак тут не віселі так нізка. Але галоўнае – дождж! Ён амаль перастаў!
Заяц весела скакаў, то ідучы побач, то забягаючы наперад.

– Ды хутчэй жа ты, калючы, – падганяў ён Вожыка. – Глядзі, глядзі, – там ужо амаль зусім светла, там наперадзе – Сонечная паляна!

І раптам сцяжынка пад ім проста правалілася!

Заяц і крыкнуць не паспеў, як апынуўся на дне глыбокай ямы.

– Заяц, ты жывы? – асцярожна зазірнуў у яму Вожык. – Я казаў, што сцяжынка падазрона роўная… Ты не моцна ударыўся?
– Ды як быццам не моцна, – абтросся Заяц.

– Тады падскоквай і хапайся – я працягну табе лапу.
Вожык, наколькі можна было, нагнуўся ўніз – Заяц падскочыў і ўхапіўся за яго лапу.
– Цягну!

Але, мусіць, нездарма сцяжынка была такой роўнай – ні купіны, ні ямачкі – і вось лапы Вожыка заслізгалі па краі ямы, і ў адно імгненне ён кулём скаціўся прама на Зайца. І яны ўдваіх ужо апынуліся на дне ямы…

– Так я і думаў, так я і ведаў, – завохкаў Вожык. – Не бывае сапраўдных прамых сцяжынак у лесе. А тыя, якія не сапраўдныя – заўсёды пастка.
– Але павінен жа быць нейкі выхад! – запратэставаў Заяц. – Цяпер мы аб усім падумаем…

– А што тут думаць, – сумна сказаў Вожык. – Хутка сюды прыйдзе…
– Хто прыйдзе? – спалохана прысеў Заяц.

– Прыйдзе той, хто выкапаў гэтую яму і зрабіў на роўнай сцяжынцы пастку, – ціха адказаў Вожык.
У чаканні нечага страшнага і незразумелага, што павінна было немінуча адбыцца, Вожык і Заяц праседзелі некалькі гадзін. Мінула яшчэ трохі часу, і зверху пачулася лапаценне крылаў.
– Ой, ой, якая бяда, якая бяда! – засакатаў прама над ямай голас.

Заяц і Вожык пазналі звонкі голас Сарокі. Яны вельмі ўзрадаваліся.

– Ой, пацярпіце, пацярпіце! – заспяшалася Сарока. – Зараз я паклічу на дапамогу, зараз вам дапамогуць!
– Гэй, Сарока, – паклікаў яе Заяц. – Хто выкапаў гэтую яму ў лесе? Куды вядзе гэтая сцяжынка?

– Яма – зусім не яма, а ахоўны пост нашай Паляны, – з гонарам адказала Сарока.
– Тут блізка паляна? Гэта Сонечная паляна?

– Ну, вядома, на нашай Паляне свеціць сонца, шмат усяго, і ўсім усяго хапае, – пралапатала Сарока. – Чакайце!

І Сарока паляцела.

– Выдатна! – закрычаў Заяц. – Вожык, хутка мы будзем на Сонечнай паляне!
– Будзем, будзем, – па звычцы бурчэў Вожык. – А навошта трэба было гэтую яму капаць?

– Табе ж растлумачылі – ахоўны пост, – адмахнуўся Заяц. – Калі на паляне шмат усяго – трэба такую паляну ахоўваць… Ці малі хто захоча прыйсці…
– І вельмі правільна! – раздаўся раптам зверху бадзёры і вясёлы голас, а потым паказалася галава Янота. – Дабры дзень, сябры. Трымайце лесвіцу!

У яму спусцілася зручная плеценая лесвічка. Вожык і Заяц хутка ўскараскаліся наверх.

– Пойдзем, мы заўсёды рады новым сябрам! – усміхаўся Янот.

І яны пайшлі – па роўнай прамой сцяжынцы.

3. Калі ўсім усяго пароўну

Чым далей яны адыходзілі ад той яміны, тым святлей рабіўся лес, і неба ўзнімалася вышэй, а потым і зусім зацурчэла на вандроўнікаў пакуль яшчэ нясмелае сонечнае святло. Тут яны ўбачылі высокую сеткаватую агароджу з трывалага дроту, а за ёй – вялікую, не агледзець усю, паляну! Усю залітую сонечным святлом!

Працяг на новай старонцы ніжэй!

Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

• Пяць чароўных гораў, альбо як узнікла назва Гародні
• Трое парасятак (Уолт Дыснэй прэзентуе)
• Казачка пра Пятра, Казу і Каляды

ДАЎГАВУХ. Ну, чаго спыніўся?
ТАЎСТУН. А ты чаго?
ДАЎГАВУХ. А я… я на цябе гледзячы!
ТАЎСТУН. А я – на цябе!
Нейкі час стаяць моўчкі.
ДАЎГАВУХ. Ну што, пайшлі далей?
ТАЎСТУН. Пайшлі!
Зноў нейкі час моўчкі стаяць.
ДАЎГАВУХ ( сярдзіта). Слухай, мне гэта надакучыла! Трэба ісці!
ТАЎСТУН. Трэба!
ДАЎГАВУХ. Альбо наперад, альбо назад!
ТАЎСТУН. Лепш назад!
ДАЎГАВУХ. Ах ты, баязлівец! Ну, чаго спалохаўся? Ён жа са снегу!
ТАЎСТУН. Ды ведаю я гэта! Але ж вельмі ўжо на паляўнічага падобны! І мяцёлка гэтая… ну зусім, як стрэльба! Ведаеш што, ідзі лепш адзін!
ДАЎГАВУХ. А ты?
ТАЎСТУН. А я цябе тут пачакаю.

ДАЎГАВУХ. Ах, ты тут пачакаеш!
ТАЎСТУН. Я, гэта… павартую!
ДАЎГАВУХ. Ах, ты яшчэ і павартуеш! Добра, баязлівец! Чакай, вартуй, калі больш ні на што не здатны! Толькі морквачкі не атрымаеш! Ні малюпасенькага нават кавалачка! Сам з’ем! Адзін! ( Рашуча ідзе да снегавіка.)
ТАЎСТУН. У, скнара даўгавухая! ( Паварочваецца, ідзе ў лес.)

ДАЎГАВУХ. ( Азіраецца.) А ты – баязлівец! ( Зноў глядзіць на снегавіка.) І зусім нават не страшна! ( Робіць крок.) Што тут страшнага, не разумею!

( Робіць яшчэ крок.) Адпачыць трэба! ( садзіцца на пянёк.) А і сапраўды – ну выліты паляўнічы ў белым балахоне! Здаецца, вось зараз ён гэтую сваю мяцёлку нібыта стрэльбу ўскіне і… ( Ускоквае з пянька.) Ну вось, сам сябе напужаў! ( Уздыхае.) Усяго два крокі і засталося! Два крокі і марковачка мая! Мая марковачка! ( Робіць крок.) Тоўсценькая, салодзенькая, смачненькая!
( Нарэшце робіць апошні крок, працягвае руку, хапаецца за морквіну.)
Вой, што гэта! ( Адскоквае назад.)

СНЕГАВІК. Ап…
ДАЎГАВУХ. Вой!
СНЕГАВІК. Ап… ап…
ДАЎГАВУХ. Вой, вой!
СНЕГАВІК. Апчхі!
ДАЎГАВУХ. Вой, вой, вой! ( Уцякае.)

СНЕГАВІК. ( Павольна азіраецца па баках.) Дзе я? ( Глядзіць уверх, потым уніз, на сябе.) Хто я7 ( Зноў азіраецца па баках.) Навошта я тут стаю?
Вылятае Сарока, садзіцца на ялінку.
САРОКА. Што, што, што здарылася? Хто каму што? Дзе каго чым?
( Расчаравана.) Ніхто нікому нічога!

СНЕГАВІК. Дзе я?
САРОКА. А ў лесе, дзе ж яшчэ?
СНЕГАВІК. Хто я?
САРОКА. А снегавік, хто ж яшчэ?
СНЕГАВІК. Снегавік? А ты хто?
САРОКА. Сарока я, хто ж яшчэ! Дзівак нейкі, нічога не ведае!
СНЕГАВІК. Сарока? А адкуль ты тут узялася?
САРОКА. А прыляцела, адкуль жа яшчэ!

СНЕГАВІК. А я адкуль узяўся?
САРОКА. Зляпілі цябе! Са снегу! Дзеці нейкія тут у лесе гулялі… узялі ды і зляпілі цябе. Рабіць ім, пэўна, не было чаго!
СНЕГАВІК. А потым?
САРОКА. А потым дамоў пайшлі.
СНЕГАВІК. А я?
САРОКА. А ты тут застаўся.

СНЕГАВІК. Дык навошта ж тады яны мяне зляпілі?
САРОКА. Я ж кажу: рабіць ім не было чаго!
Нейкі час маўчаць.
СНЕГАВІК. А мне што зараз рабіць?
САРОКА. Ты ў мяне пытаешся?
СНЕГАВІК. А ў каго ж мне яшчэ запытацца? Ты ж такая разумная, так шмат ведаеш!
САРОКА ( задаволена). Разумнейшых за мяне і сапраўды цяжка знайсці! Адна бяда – сціплая я вельмі! А што ты ў мяне спытаў?

СНЕГАВІК. Я спытаў – што мне рабіць зараз?
САРОКА. Табе? А што табе рабіць? Стой дзе стаіш!
СНЕГАВІК. І ўсё?
САРОКА. А што яшчэ?
СНЕГАВІК.І доўга мне так стаяць?
САРОКА. Ну… пакуль у ваду не ператварышся.
СНЕГАВІК. ( Спалохана.) У ваду?
САРОКА. У ваду, у што ж яшчэ! Бо ты са снегу зроблены! І як толькі вясна прыдзе…

СНЕГАВІК. Хто прыдзе?
САРОКА. Ды што з табой, невукам, размаўляць! Вясна, кажу, прыдзе!
СНЕГАВІК. І хутка яна прыдзе?
САРОКА. Убачыш, а дакладней, адчуеш! Як толькі вада з цябе пацячэ – лічы, што яна ўжо тут! ( Заклапочана.) Ну ўсё, паляцела я! Справы мяне чакаюць, справы… Усіх трэба абляцець, за ўсімі трэба прыглядзець, усім трэба аб усіх усё паведаміць! Што ні кажы, а цяжкае ў мяне, у Сарокі, жыццё! ( Ляціць прэч.)
СНЕГАВІК. Куды ты?! А я? Мне што рабіць?

САРОКА.( Здалёк.) А што табе? Стой дзе стаіш і чакай вясну! Мне б твае клопаты! ( Знікае між дрэў.)
СНЕГАВІК. Чакай Вясну! ( Уздыхае.) Вясёленькая перспектыва, нічога не скажаш! Толькі, можна сказаць, на свет з’явіўся… жыць толькі пачынаю, можна сказаць… ( Зноў уздыхае.) Ведаць бы, што яна з сябе ўяўляе, Вясна гэта? І калі яна прыдзе сюды? ( Уздрыгвае, спалохана азіраецца.) А можа яна ўжо прыйшла? Можа падкрадваецца зараз да мяне ціхенечка? А можа… можа пажартавала Сарока? Можа яе і зусім няма, Вясны гэтай? Вой, здаецца, яна ўсё ж прыйшла! Трэба схавацца! Схавацца трэба! ( Нейкі час спалохана мітусіцца па палянцы, потым хаваецца за ялінку. У гэты ж час на паляне з’яўляецца Лісіца.)

ЛІСІЦА. ( Нюхае паветра.) Зноў абдурылі мяне даўгавухія! Адзін толькі пах пасля сябе і пакінулі! ( Зноў прынюхваецца.) Ну, нічога, нічога! Злаўлю я іх калі-небудзь, абавязкова злаўлю! А хто ж гэта там, за елкай? Гэй, ты хто?
СНЕГАВІК. Ва-ва-ва-ва… Во-во-во-во… Вы-вы-вы-вы…
ЛІСІЦА. Нічога не разумею! Выходзь адтуль! Выходзь, каму кажу!
СНЕГАВІК. ( Павольна выходзіць з-за елкі.) Вы-вы-выбачайце мяне, спадарыня Вясна! Я больш не бу-бу-бу…
ЛІСІЦА. Шчыра кажучы, я пакуль таксама нічога не бум-бум! Чакай, а як ён мяне толькі што назваў? Гэй, як ты мяне назваў толькі што?
СНЕГАВІК.( Увесь трасецца.) Больш не бу-бу-бу…
ЛІСІЦА. Гэта я ўжо чула! Мне цікава, як ты мяне толькі што назваў? Чаго ты маўчыш? Ты будзеш адказваць?
СНЕГАВІК. Бу-бу-бу…
ЛІСІЦА. Тады адказвай!

СНЕГАВІК. Толькі не ператварайце мяне ў ваду, спадарыня Вясна!
ЛІСІЦА. Ах, вось яно што! ( Убок.) Гэты дурань, здаецца, прыняў мяне за Вясну! Трэба неяк выкарыстаць гэта на сваю карысць! ( Да Снегавіка.) Адказвай, толькі праўду кажы! Тут зайцы былі?
СНЕГАВІК. Тут Сарока была, Ваша Вясновасць!
ЛІСІЦА. Ды што мне да той Сарокі! Зайцы тут былі, я ў цябе пытаюся?
СНЕГАВІК. Не бачыў, Ваша Вясновасць!
ЛІСІЦА. А вось зараз як ператвару цябе ў ваду, дык адразу ўбачыш!
СНЕГАВІК ( спалохана). Злітуйцеся, Ваша Вясновасць!
ЛІСІЦА. Ну, добра, на першы раз я цябе дарую! А калі дапаможаш мне зайцаў спаймаць – тады я… тады я, наогул, не стану цябе ў ваду ператвараць!

СНЕГАВІК ( узрадавана). Дзякуй Вам, Ваша Вясновасць! Я дапамагу, я абавязкова дапамагу! Толькі вось… а хто яны такія, зайцы?
ЛІСІЦА. Ты зайцаў не ведаеш?! Ды зайцы, гэта… гэта такія… смачненькія такія!
СНЕГАВІК. Смачненькія?
ЛІСІЦА. Я хацела сказаць, прыгожанькія! Вушы ў іх доўгія…
СНЕГАВІК. Як у Вас, Ваша Вясновасць?
ЛІСІЦА. Даўжэйшыя! А хвост, дык наадварот – малы, недарэчны… словам, брыдота нейкая, а не хвост! Ну што, зразумеў цяпер, як зайцы выглядаюць?
СНЕГАВІК. Крыху зразумеў.
ЛІСІЦА. Ну, а калі зразумеў, тады ты, як толькі іх убачыш, павінен…
( Лісіца штосьці шэпча Снегавіку на вуха.) Зразумеў?
СНЕГАВІК. Зразумеў, Ваша Вясновасць… дакладней, нічога не зразумеў!
ЛІСІЦА. А вось як ператвару цябе зараз у ваду!
СНЕГАВІК. Не трэба, я ўсё зразумеў! Я не зразумеў толькі, навошта Вы хочаце іх злавіць, Ваша Вясновасць?

ЛІСІЦА. Навошта, навошта! ( Задумваецца.) Гульня ў нас такая з імі! Я іх, быццам бы, лаўлю, а яны ад мяне, быццам бы, хаваюцца!
СНЕГАВІК. А потым, калі зловіце, што Вы з імі робіце?
ЛІСІЦА. Адпускаю, што ж яшчэ! А потым зноў лаўлю… і зноў адпускаю…
СНЕГАВІК. І ўсё?
ЛІСІЦА. Ну, пернічкамі пачастую перад тым, як адпусціць… цукерачкамі рознымі… А ты што думаў?
СНЕГАВІК. Я баяўся, што Вы іх у ваду ператвараеце, Ваша Вясновасць!
ЛІСІЦА. У ваду? ( Смяецца.) Вось за гэта можаш не хвалявацца, гэта ім не пагражае! І хопіць ужо пытанняў! Ці можа сам хочаш у ваду ператварыцца?!
СНЕГАВІК ( спалохана). Ніяк не, Ваша Вясновасць!
ЛІСІЦА. Глядзі ў мяне! ( Хаваецца між дрэў.)

Амаль адначасова зноў з’яўляюцца зайцы.

ТАЎСТУН ( узрадавана). Ды вунь ён, стаіць. Як і стаяў! Табе проста здалося!
ДАЎГАВУХ. Ты хочаш сказаць, што мне з перапуду здалося?
ТАЎСТУН. Я гэтага не казаў!
ДАЎГАВУХ. А ты ў нас смелы, так?
ТАЎСТУН. Я і гэтага не казаў!
СНЕГАВІК. У мяне да вас пытанне: вы – зайцы?
ТАЎСТУН. Зайцы, зайцы! Не перашкаджай! ( Тут да яго даходзіць.) Вой!
( Спалохана адскоквае назад.)
ДАЎГАВУХ. Ну вось, а ты не верыў!
ТАЎСТУН. Дык ён што, жывы? ( Снегавіку.) Ты жывы?
ДАЎГАВУХ. Ну вядома ж жывы, калі размаўляе! ( Уздыхае.) Выходзіць, морквачка наша цю-цю!
ТАЎСТУН. Не бядуй! Новы сябар лепш за нейкую там морквачку!
СНЕГАВІК. Дык вы і сапраўды зайцы?
ДАЎГАВУХ. Ды зайцы мы, зайцы! Я – Даўгавух, а гэтага таўстуна так і завуць – Таўстун!
ТАЎСТУН. Вельмі смешна!
СНЕГАВІК. А я – Снегавік!
ДАЎГАВУХ. Ну, гэта мы і без цябе ведаем! Мы нават бачылі, як дзеці цябе са снегу ляпілі.
СНЕГАВІК. Са снегу… ( Уздыхае.)

ТАЎСТУН. Слухай, пайшлі з намі!
ДАЎГАВУХ. Праўда, пайшлі! Ну, што ты будзеш тут адзін сумаваць!
СНЕГАВІК. А што мы будзем рабіць?
ТАЎСТУН. Бегаць, скакаць, у гульні розныя цікавыя гуляць! Ведаеш якую-небудзь гульню?
СНЕГАВІК. Не ведаю.
ДАЎГАВУХ. Нічога, мы цябе хутка навучым! Пайшлі!
СНЕГАВІК. Ды я б з задавальненнем, толькі… ( Азіраецца, шэптам.) Слухайце, а вы Вясны не баіцеся?
ДАЎГАВУХ. А чаго яе баяцца?
СНЕГАВІК. Якія вы смелыя!
ДАЎГАВУХ.( Таўстуну.) Чуеш, мы смелыя!
ТАЎСТУН. Знайшоў смелых! Ды мы каго толькі не баімся!
ДАЎГАВУХ. Ты за сябе кажы! Ты можа і баішся, а я…
ТАЎСТУН. А ты нікога не баішся, так?
ДАЎГАВУХ. А каго я баюся?
ТАЎСТУН. А Лісіцы?
ДАЎГАВУХ. Лісіцы?! ( Уздрыгвае, азіраецца.) Ха! Было б каго! Ды гэта яна мяне баіцца, падманшчыца рыжая!

З кустоў высоўваецца Лісіца, Снегавік яе бачыць, зайцы не бачаць.

ЛІСІЦА. ( да залы.) Я?! Яго?!
СНЕГАВІК. А Лісіца, гэта хто?
ТАЎСТУН.( Шэптам.) Лісіца – гэта…
ДАЎГАВУХ. ( Перабівае яго.) Ды што аб ёй казаць! Я ёй калі-небудзь хвост на вузел завяжу! Нават на тры вузлы!
ЛІСІЦА. ( да залы.) Ён?! Мне?! Ну, хутка ён па-іншаму загаворыць!
( Пачынае рабіць Снегавіку нейкія знакі.)
ТАЎСТУН. Ну што, ідзем з намі?
СНЕГАВІК. Пачакайце, я вам нешта сказаць хачу…
ДАЎГАВУХ. Ну, кажы!

Лісіца паказвае Снегавіку, як трэба хапаць зайцаў.

СНЕГАВІК. Вы бліжэй падыйдзіце.

Зайцы падыходзяць да Снегавіка, той раптам хапае іх. Лісіца бяжыць да Снегавіка.

ЗАЙЦЫ. ( Спрабуюць вызваліцца.) Ты што робіш?! Адпусці нас зараз жа!
СНЕГАВІК. Ды гэта ж гульня такая, што вы вырываецеся! Праўда ж, спадарыня Вясна?
ЛІСІЦА. Праўда, праўда! ( Выхоплівае зайцаў, цягне іх у лес.)
ЗАЙЦЫ. Дапамажыце! Ратуйце!
СНЕГАВІК ( разгублена). Куды ж вы іх, Ваша Вясновасць? А пернічкі?
ЛІСІЦА. ( Здалёк.) Будуць ім зараз пернічкі! Ух, якія пернічкі ім зараз будуць! ( Знікае між дрэў.)
СНЕГАВІК. Нічога не разумею!

Зноў вылятае Сарока.

САРОКА. Апошняя навіна! Самая апошняя навіна! Лісіца злавіла зайцаў! Толькі што Лісіца злавіла зайцаў!
СНЕГАВІК. Лісіца?! ( Хапаецца за галаву.) Дык гэта была Лісіца, а ніякая не Вясна! Што я нарабіў!
САРОКА. А, дык гэта ты дапамог ёй іх злавіць?! Ах, якая навіна! Якая выдатная навіна! ( Ляціць у лес, крычыць.) Самая апошняя навіна! Снегавік дапамог Лісіцы злавіць зайцаў! Ах, які нядобры ўчынак! Ганьба Снегавіку!
( Голас яе паступова заціхае.) Апошняя навіна! Самая апошняя навіна!
СНЕГАВІК.( У роспачы.) Што я нарабіў! ( Мітусіцца па паляне.) Што мне зараз рабіць?! Я ведаю, што мне рабіць! ( Размахваючы мяцёлкай, бяжыць за Лісіцай.) Я ведаю, што мне зараз рабіць!

КАНЕЦ 1-Й ДЗЕІ

ДЗЕЯ 2

Палянка, але ўжо іншая. На яе выбягае Лісіца з зайцамі, спыняецца.

ЛІСІЦА. Ну вось! Тут нам ніхто не перашкодзіць!
ТАЎСТУН. Пусціце, цётухна!
ЛІСІЦА. Ты глядзі, пляменнічак які знайшоўся! ( Даўгавуху.) А каму гэта ты хвост на вузел завязваць збіраўся, а?!
ТАЎСТУН. Ён пажартаваў, цётухна!
ДАЎГАВУХ. На тры вузлы!
ЛІСІЦА. Ты глядзі, ён і цяпер жартуе! Ну я вас зараз… што я з вамі зараз зраблю!
З’яўляецца Воўк.
ВОЎК. Ого-го!

ЛІСІЦА.( Убок.) Прынесла нялёгкая, гэтага “огогоку”! ( Спрабуе схаваць зайцаў за спіной.) Прывітанне, кумок! Прывітанне, даражэнькі! Занятая я вельмі, паразмаўляць з табой не магу! Ідзі, кумок, куды ішоў! Ідзі, ідзі, не аблізвайся! Зразумеў?
ВОЎК ( панура.) Ага-га!

На палянку выскоквае Снегавік.

СНЕГАВІК.( Размахвае мяцёлкай.) Ану, адпусці зайцаў, рыжая падманшчыца!
ЛІСІЦА. ( Хаваецца за Ваўка.) Воўк, я з табой сябрую!
СНЕГАВІК. Адпусці зайцаў, каму сказаў!
ЛІСІЦА. І не падумаю! Воўк, я цябе зайчацінкай пачастую!
ВОЎК ( узрадавана). Ого-го!
ЛІСІЦА. Толькі спачатку прагані адсюль гэтую гурбіну з вачыма!
ВОЎК. Ага-га! ( Хапае нейкі кіёк і нібыта мушкецёр становіцца ў баявую пазіцыю.) Эгэ-гэ!
СНЕГАВІК. Ну, трымайцеся! ( Кідаецца ў атаку, паміж ім і Ваўком адбываецца сапраўдны фехтавальны паядынак.)

ВОЎК.( З цяжкасцю абараняецца.) Ого! Ого-го!
ДАЎГАВУХ. Так яго, Снегавік, так!
ТАЎСТУН. Давай, Снегавік!
ЛІСІЦА. Цыц вы, абодвы! Воўк, трымайся! У думках я з табой!
ВОЎК. Ага-га! ( Сабраўшыся з сіламі ён пераходзіць у наступ.)
ЛІСІЦА. Ага, наша бярэ!
ВОЎК. Ага-га! Кій-я!
ЛІСІЦА. Так, так! Кійком яго, шэранькі, кійком!
ДАЎГАВУХ. Снегавік, не паддавайся!
ТАЎСТУН. Трымайся, Снегавік!
ЛІСІЦА. Маўчаць, даўгавухія!
ДАЎГАВУХ. Сама маўчы, даўгахвостая!

Прылятае Сарока.

САРОКА. Ах, якая навіна! Якая свежая навіна! ( Садзіцца на яліну.) Увага! Увага! Мы вядзём свой рэпартаж са стадыёну… ну, хай будзе, “Лясная паляна”! Тут зараз праходзіць паядынак па гэтым, як яго… фех… фех… фехтаванню, вось! Справа ад нас, у шэрай спартыўнай вопратцы, Воўк, вопытны спартсмэн… дарэчы, ён толькі што прапусціў дакладны і ёмкі ўдар мяцёлкай па вуху! Ах, які прыгожы ўдар!

ЛІСІЦА. Закрый дзюбу, балбатуха! Дабяруся я да цябе калі-небудзь!
САРОКА.( Не звяртаючы ўвагі на пагрозу.) Злева ад нас, паважаныя балельшчыкі, у белай спартыўнай форме, Снегавік, малады, але даволі перспектыўны спартсмен! Вось ён зноў атакуе… наносіць удар, яшчэ адзін удар! Ай-ай-ай! У яго зламалася мяцёлка! Які крыўдны момант! Спадзяюся, што Воўк, як сапраўдны, гэты… джэ… джэ… джэнтэльмен, не выкарыстае гэтую няўдачу саперніка на сваю карысць і дазволіць Снегавіку…

ЛІСІЦА. Як бы не так! Бі яго, шэранькі! Прама па галаве лупі!
ВОЎК. Кій-я! ( Узмахвае кійком.)
ЛІСІЦА. Правільна, шэранькі! Кіёчкам яго!
ТАЎСТУН ( з роспаччу). Прапалі мы!

У гэты час з-пад снегу, якраз між Ваўком і Снегавіком, высоўваецца галава Мядзведзя. Адразу ж Мядзведзь атрымлівае кійком па ілбе.

ВОЎК ( спалохана). Ого! ( Губляе кіёк, хаваецца за Лісіцу.)
МЯДЗВЕДЗЬ ( грозна). Хто мне спаць перашкаджае?!

Нямая сцэна. Снегавік спрабуе адрамантаваць мяцёлку, Воўк дрыжыць аж страху за спіной лісіцы, тая ж спрабуе ўтрымаць зайцаў.

ЗАЙЦЫ.( Разам.) Дзядзька Міхайла! Дзядзька Міхайла!
МЯДЗВЕДЗЬ. Што?! Ты зноў, рыжая, маіх сяброў крыўдзіш?!
ЛІСІЦА ( лісліва). Ну што ты, Міхайла Патапыч! Ну як ты мог нават падумаць такое пра мяне! Гэта ж мы гуляем проста…
МЯДЗВЕДЗЬ. Ану, адпусці іх, рыжая падманшчыца, а не тое, зараз увесь вылезу!
ЛІСІЦА. Не трэба! ( адпускае зайцаў.) Ідзіце, мае слаўненькія, ідзіце, мае смачненькія! Ідзіце, ідзіце, усё роўна я вас спаймаю калі-небудзь!
ВОЎК. Ага-га!
МЯДЗВЕДЗЬ. Ды я ж вас зараз…

ВОЎК. Ого-го! ( Уцякае, Лісіца за ім. )
ДАЎГАВУХ. Бяжыце, бяжыце, пакуль я вам хвасты на тры вузлы не завязаў!

Зайцы смяюцца. У гэты час Снегавік непрыкметна знікае ў гушчары.

ТАЎСТУН. Ура, мы выраватаныя! Ура!
САРОКА. Апошнія навіны! Самыя апошнія навіны! Зайцы вызвалены з палону! Снегавік выправіў сваю памылку! ( Азіраецца.) Дзе ж наш герой? Дзе ён?
ТАЎСТУН. Няма! Знік некуды!
ДАЎГАВУХ. Знік і няхай знікае!
ТАЎСТУН. Ён жа нас выратаваў!
ДАЎГАВУХ. Гэта потым! А спачатку што ён з намі зрабіў?!
ТАЎСТУН. Дык ён жа не ведаў нічога!
МЯДЗВЕДЗЬ. Нічога не разумею, аб чым вы спрачаецеся! Ды і разумець не хачу! ( Пазяхае.) Спаць я хачу, вы ўжо прабачце мяне, зайчаняты!

Галава Мядзведзя знікае пад снегам.

ТАЎСТУН. Салодкіх вам сноў, Міхайла Патапыч!
ДАЎГАВУХ. І дзякуй за дапамогу!
САРОКА. А мне?
ДАЎГАВУХ. А табе за што, балбатуха?
САРОКА. Я хацела сказаць: мне таксама некалі з вамі тут балясы тачыць! Спраў у мяне шмат, спраў! ( Ляціць прэч, крычыць.) Апошняя навіна! Самая апошняя навіна! Нечаканае знікненне Снегавіка! Таямнічае здарэнне! Вельмі таямнічае здарэнне! ( Голас яе заціхае ўдалечыні.)
ДАЎГАВУХ. Ну… давай пашукаем яго, Снегавіка гэтага!
ТАЎСТУН. Давай пагукаем спачатку. Гэй, Снегавік!

ДАЎГАВУХ. Снегавік, дзе ты?!

З кустоў выходзіць Снегавік.

СНЕГАВІК. Ды тут я, тут!
ТАЎСТУН ( узрадавана). Снегавік! Куды ж ты знік, дружа?
СНЕГАВІК. Ды я… проста мне сорамна стала перад вамі… Я ж перад вамі так вінаваты!
ДАЎГАВУХ. Ды ні ў чым ты не вінаваты!

ТАЎСТУН. Галоўнае – што ты потым для нас зрабіў! Ну, калі зразумеў, што да чаго!
СНЕГАВІК. Дык вы на мяне не сярдуеце?
ДАЎГАВУХ. Ані кропелькі!
СНЕГАВІК. І вы будзеце са мной сябраваць?
ТАЎСТУН. Абавязкова будзем!
СНЕГАВІК. І мы будзем гуляць у розныя гульні?
ДАЎГАВУХ. Ды сколькі пажадаеш!
СНЕГАВІК. Ура! ( Змаўкае.) Толькі вось… Вясна! Баюся я яе!
ТАЎСТУН. Далёка яшчэ да вясны! Зіма яшчэ ў самай сярэдзіне!
ДАЎГАВУХ. Айда з намі, Снегавік! ( Бяжыць у лес.)
ТАЎСТУН. Не адставай! ( Бяжыць следам.)
СНЕГАВІК. Ура! ( Бяжыць за імі.) Як добра мець сяброў!

КАНЕЦ 2-Й ДЗЕІ

ДЗЕЯ 3

Тая ж палянка, што і ў дзеі 1, толькі снегу
на ёй значна паменшыла. На палянку выходзіць Зіма,
насустрач ёй Снегавік.

ЗІМА. Ну што, знайшоў?
СНЕГАВІК ( вінавата). Не знайшоў, спадарыня Зіма!

ЗІМА. Ну і знайшла ж я сабе памагатага! Ні на што не варты! ( Ідзе прэч, спыняецца.) Шукай гэтую кветку, Снегавік! І добра шукай, калі не хочаш у ваду ператварыцца! ( Знікае між дрэў.)
СНЕГАВІК. Шукай кветку, Снегавік! ( Уздыхае.) Ну як яе знайсці ў такім велічэзным лесе?! І хоць бы ведаць, што яна з сябе ўяўляе! Не, відаць і сапраўды прыдзецца мне ў ваду… ( У гэты час зусім непадалёку ад яго распускаецца прыгожая бліскучая кветка блакітнага колеру.) Не можа быць! Гэта ж… гэта ж яна і ёсць! Я знайшоў яе, я яе нарэшце знайшоў! ( Зрывае кветку, узнімае яе над галавой.) Спадарыня Зіма! Спадарыня Зіма! Я знайшоў!

На палянцы з’яўляюцца зайцы.

ДАЎГАВУХ. Што ты робіш, Снегавік?!
СНЕГАВІК. Як, што? Я хачу аддаць Зіме гэты першы падснежнік!
ТАЎСТУН. Які жах!
ДАЎГАВУХ. ( Таўстуну.) Гэта з-за цябе мы спазніліся!
СНЕГАВІК. Нічога не разумею!
ТАЎСТУН. Не аддавай гэту кветку Зіме!
СНЕГАВІК. Чаму?
ДАЎГАВУХ. Ды таму, што тады Вясна ніколі не прыдзе да нас! І заўсёды будзе толькі зіма!
СНЕГАВІК. Дык гэта ж цудоўна – зіма! Зімой так весела! Ну скажыце – хіба кепска нам было зімой, хіба нецікава?!

ТАЎСТУН. Зімой так холадна!
ДАЎГАВУХ. Зімой так голадна!
ЗАЙЦЫ ( Разам.) Мы загінем, калі не прыдзе вясна!
СНЕГАВІК. Нічога не разумею! Вам жа так падабалася гуляць са мной!
ТАЎСТУН. Падабалася!
ДАЎГАВУХ. Але ж мы так чакалі Вясну!
На палянцы з’яўляюцца Воўк і Лісіца.
ЛІСІЦА. Мы таксама чакалі Вясну! Праўда ж, шэрынькі?
ВОЎК. Ага-га!

З’яўляецца Мядзведзь.

МЯДЗВЕДЗЬ. І я, гэта… таксама чакаў яе, вось…
СНЕГАВІК. Ну а табе чым кепска было там, у бярлозе? Спі сабе…
МЯДЗВЕДЗЬ. Ды не магу я болей спаць! Усе бакі ўжо адляжаў… і, гэта… есці ўжо хочацца, вось!
ДАЎГАВУХ. Што ж нам цяпер рабіць?
ДІСІЦА. Ды адабраць у яго гэтую кветку і справе канец! Эх, не паспелі!

На палянку зноў выходзіць Зіма.

ЗІМА. Ты глядзі! Я на яго сварылася, а ён і сапраўды знайшоў гэтую кветку! Ну ўсё, цяпер я адсюль нікуды не пайду! ( Усе звяры спалохана ўздрыгваюць.) Давай мне кветку, Снегавік! Ну, чаго чакаеш?! Давай сюды кветку!
ТАЎСТУН. Не рабі гэтага, Снегавік! Бо інакш мы ўсе загінем!
УСЕ ЗВЯРЫ. ( Разам.) Мы ўсе загінем, Снегавік! Не рабі гэтага!
ЗІМА. Ну, доўга мне яшчэ чакаць!
СНЕГАВІК. А гэта праўда? Тое, што яны кажуць!
ЗІМА. А хоць бы і так! Табе якая справа!

З’яўляецца Вясна.

ВЯСНА ( радасна). А вось і я!
ЗІМА. З’явілася?
ВЯСНА. З’явілася! Саступай месца, сястрыца!
ЗІМА. І не падумаю! На гэты раз я цябе перахітрыла! Твой першы падснежнік… ён у мяне!
ВЯСНА ( разгублена). У цябе? Як такое магло здарыцца?
ТАЎСТУН. Гэта мы вінаватыя! ( Усхліпвае.) Гэта мы павінны былі першымі знайсці гэтую кветку, а мы… мы спазніліся! ( Зноў усхліпвае.) Даруйце нам!
( Плача.)

ДАЎГАВУХ. Не раві! І без цябе моташна!
ЛІСІЦА. У, разявакі даўгавухія! Аніякай справы вам даверыць нельга!
ВОЎК. Ага!
ЛІСІЦА. З’есці іх трэба за гэта, вось і ўвесь сказ! Каб больш так не рабілі!
ВОЎК. Ага-га!
МЯДЗВЕДЗЬ. Я табе як “агагакну” зараз!
ВОЎК. Ого-го! ( Хаваецца за Лісіцу.)
ВЯСНА. Нікога не трэба есці! Я зараз папрашу сваю сястрыцу і яна сама аддасць мне кветку.
ЗІМА. Як бы не так! Снегавік, чаго ты чакаеш! Хутчэй давай мне кветку!

ВЯСНА. Дык яна яшчэ не ў цябе?
ЗІМА. Зараз у мяне будзе! Снегавік, доўга мне чакаць?! Што ты ўсё раздумваеш аб нечым!
СНЕГАВІК. Я… мне… мне іх усіх шкада…
ЗІМА. А сябе не шкада?
СНЕГАВІК. І сябе шкада, але ж… ( Уздыхае.) Я адзін, а іх так шмат! Дык няхай лепей я адзін прападу! ( Рашуча ідзе да Вясны.)
ЗІМА. Не рабі гэтага, дурань!
СНЕГАВІК. Я павінен гэта зрабіць! ( Працягвае Вясне падснежнік, тая яго бярэ, усе звяры радуюцца.)
ЗІМА. Што ж ты нарабіў, абармот! Ну і прападай зараз!
ВЯСНА. Дзякуй табе, Снегавік! Ад усіх нас, дзякуй!

МЯДЗВЕДЗЬ. Ну і ад мяне, гэта… таксама, вось!
ВЯСНА.( Зіме.) Не крыўдуй, сястрыца! Прыходзь у свой час! Я з задавальненнем саступлю месца Лету, Лета – Восені… Ну а пасля Восені…
ТАЎСТУН. Пасля Восені мы будзем зноў чакаць вас, спадарыня Зіма! Каб Новы год сустрэць…
ДАЎГАВУХ. Каб з горкі снежнай пакатацца….
МЯДЗВЕДЗЬ. Каб, гэта… адпачыць добра пасля лета, вось… Тады ўсе будуць вас чакаць!
ЛІСІЦА. Будзем чакаць, праўда ж, шэры?
ВОЎК. Ага-га!

ЗІМА. ( Усё яшчэ сярдзіта.) Чакаць яны мяне будуць! Ну, чакайце, чакайце… пагляжу я, чаго вы там дачакаецеся! ( Ідзе прэч, усё яшчэ бурчыць.) Чакаць яны мяне будуць! Суцешылі!
ТАЎСТУН ( разгублена). Спадарыня Зіма, а як жа… як жа Снегавік? Ён жа растане зараз!
СНЕГАВІК. Растану! ( Уздыхае.) Я ўжо пачынаю раставаць…
ТАЎСТУН. Як жа мне шкада цябе, Снегавічок! Так шкада… ну, так шкада!
ДАЎГАВУХ. І мне шкада!
ЛІСІЦА. Было б аб чым шкадаваць! Няхай тае – вады больш будзе! Так, шэранькі?
ВОЎК. Ага-га.
МЯДЗВЕДЗЬ ( грозна). Што? Зноў?!
ВОЎК. Ого-го! ( Бяжыць прэч, Лісіца за ім.)

ВЯСНА. Пачакай, сястрыца!
ЗІМА.( Спыняецца.) Ну, што табе яшчэ?
ВЯСНА. Ніколі і не аб чым я цябе не прасіла, а зараз прашу. Вельмі прашу – вазьмі з сабой Снегавіка!
ЗАЙЦЫ ( Разам.) Вазьміце яго з сабой, спадарыня Зіма! Ён вам дапамагаць будзе!
ЗІМА. Ён ужо мне дапамог дык дапамог!
МЯДЗВЕДЗЬ. Ён, гэта… не хацеў вас пакрыўдзіць! Ён проста нас усіх пашкадаваў, вось…
ВЯСНА. Сапраўды, сястрыца, хопіць табе на мяне крыўдаваць! Вазьмі Снегавіка!
ЗІМА. Ну, няхай так і будзе! Вазьму! ( Раптам смяецца.) Напэўна, мне і сапраўды адпачыць ад вас трэба! Стамілася я тут з вамі! ( Снегавіку.) Ідзем, памагаты!

Яны ідуць прэч, Снегавік паварочваецца, махае ўсім рукой.

СНЕГАВІК. Я вярнуся! Чакайце мяне наступнай зімой!
ЗАЙЦЫ.( Разам.) Будзем чакаць! Вяртайся хутчэй!
МЯДЗВЕДЗЬ. Не хутчэй, а, гэта… у свой час, вось!
ДАЎГАВУХ. Вось я і кажу: у свой час!
ТАЎСТУН. Мы чакаць будзем!

З’яўляецца Сарока, садзіцца на дрэўца.

САРОКА. Апошнія навіны! Самыя апошнія навіны!
ДАЎГАВУХ. Спазнілася ты, балбатуха!
САРОКА. Як гэта? Чаму гэта?
ТАЎСТУН. Ды таму, што самыя апошнія навіны толькі што тут адбыліся!
САРОКА. Як гэта, тут? Чаму гэта, тут? Як жа я іх ведаць не буду!
МЯДЗВЕДЗЬ. Не будзеш ведаць, дык… гэта… цішэй у лесе будзе, вось!
САРОКА. Ды я і так ужо здагадалася! Аб усім ужо здагадалася! Вясна ў лес прыйшла, вось што!
ВЯСНА. Сапраўды! Цяпер можаце лічыць, што ў лес прыйшла сапраўдная вясна!

К А Н Е Ц

Крыніца: сайт пісьменніка Генадзя АўласенкіТыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

• Трое парасятак (Уолт Дыснэй прэзентуе)
• Як мухаморы вайну пачыналі
• Пяць чароўных гораў, альбо як узнікла назва Гародні

• Да свята 8 сакавіка: Казка пра матчыну любоў і пра тое, ад чаго робяцца Бабай Ягой
• Купальская казка пра добрага камарыка і яго чароўную дудачку
• Праўдзівая гісторыя Чырвонага капялюшыка (відэа)

Людзям імёны не давалі, бо яны ніяк сябе не праяўлялі. Кожны рабіў тое, што яму належала, і асабліва стараўся не вылучацца сярод іншых. “Цішэй будзеш – больш працягнеш”, – гэтак у тыя часы думалі людзі. А ў наваколляў назваў-імёнаў не было, бо ўсе тыя мясціны, што спатыкалі людзі ў вандроўцы, былі новыя ды незнаёмыя. А запытаць у каго, як яны называюцца, не было рады, бо ці людзей у новых мясцовасцях не было, ці калі каго раптам спатыкалі – былі занадта варожыя і нічога пра свае мясціны не расказвалі.

І вось калі зусім ужо выбіліся з сілаў нашыя дзяды і вырашылі спыніцца на балоце, да якога яны дабраліся, прыйшоў да аднаго са старэйшын ўночы сон. І сніў ён, што вось плыве яго народ у чоўнах па рацэ, а ўсюды толькі лес і балоты, і раптам далёка, там, недзе па-над лясамі, на даляглядзе бачаць людзі чатыры белыя слупы святла. Гэтыя слупы свецяцца і клічуць да сябе, паднімаюцца над чорным лесам проста ў неба.

І вось плывуць чаўны доўга-доўга, але і ўдзень і ўночы бачаць тыя слупы святла. І вось аднойчы на досвітку бачаць, што першы слуп святлау сыходзіць ад гары, якая знаходзіцца на правым беразе ракі, па якой яны плывуць. А за паваротам ракі – яшчэ тры гары, і найбольш яркае святло сыходзіць ад трэцяй гары.

Падняў тады старэйшына ўсіх сваіх людзей і сем’і іх і расказаў ім пра свой сон, і вырашылі людзі, што сон прарочы, і што паказвае ён, дзе знаходзіцца іх пракаветная зямля, і дзе яны нарэшце здабудуць спакой. Сабраліся яны тады з апошнімі сіламі і паплылі далей.

Доўга яны так плылі, і вось аднойчы на досвітку бачаць нашыя дзяды па правым беразе гару, а за паваротам ракі – яшчэ тры гары. І здагадаліся людзі, што гэта тое месца, якое было паказана ім ў прарочым сне.

Прысталі тады чаўны да той трэцяй гары, і ўзышлі нашыя дзяды з сем’ямі сваімі на гару, над якой у сне было найбольш яркае святло, а вакол бачаць толькі лес-пушчу непралазную.

І раптам бачаць пятую гару, якая была схаваная за тымі чатырма гарамі, што стаялі на самым беразе. А над той пятай гарой лунае насілу бачнае чырвона-чорнае святло.

Спалохаліся тады людзі таго святла і пачалі былі ўжо казаць, што трэба кінуць гэтае месца ды плыць далей. Але ўзгадалі пра сон і зразумелі, што нездарма ім дадзена менавіта гэтае месца пяці гораў, і што само месца неяк праявіць сябе ці дасць людзям праявіць сябе. Падумалі і засталіся, але загадалі нікому, крый божа, не заходзіць на пятую гару.

Вырашылі так, ды пачалі драўляныя сцены на гары ўзводзіць, хаты сабе будаваць ды абжывацца на паказаным у прарочым сне месцы.

Так і жылі нашыя дзяды разам са сваімі сем’ямі, а месца, на якое прыплылі, ніяк не маглі прыдумаць, як назваць, і казалі толькі: “Я пайду на тую гару, я прыйшоў з той гары, нельга ісці на пятую гару”. Бо акрамя таго, што знайшлі месца з пяццю горамі, ніякіх асаблівасцей ў гэтай мясцовасці не было. Адно пяць гораў ды лес.

Аднаго разу пайшла маленькая дзяўчынка ў пушчу крынічку гаючай вады знайсці, ды так нахадзілася, што ў гушчарох заблудзіла. Ішла яна лесам то ўгору то долу ды раптам бачыць, што на пятую гару выйшла, хоць гэтага зусім не хацела. Памятала яна, што забаронена было заходзіць на тую пятую гару.

Толькі дзяўчынка агледзелася, ажно бачыць на гары вялікі вогненны цмок ляжыць ды на яе дзівіцца, а вакол вогненага цмока старыя абпаленыя кавалкі чаўноў ды чалавечыя косткі валяюцца.

Убачыў вогнены цмок маленькую дзяўчынку ды кажа:
- Я жыву на гэтай гары! Гэта мой дом! Ніхто не можа паднімацца на маю гару акрамя мяне. Ты парушыла правіла, а значыць ніхто з вас жыць тут больш не будзе! Бачыш косткі вакол мяне? Гэта ўсё, што засталося ад людзей, якія раней сюды прыплывалі і заходзілі на пятую гару!

Спалохалася тых словаў дзяўчынка.

А цмок працягвае:
- Калі ты прыйшла на маю гару, то і я магу прыйсці на тваю гару! За тое, што ты патурбавала мяне на маёй пятай гары, сёння ўночы я прыйду на гору, дзе вы жывяце, каб усіх вас з’есці!

Замаркоцілася тады дзяўчынка, але не за сябе яна баялася, а за тых людзей, якія былі на сярэдняй гары і не ведалі нічога. За сваіх суродзічаў яна баялася і вінаваціла ў тым, што здарылася, толькі сябе.

Тады вырашыла дзяўчынка папярэдзіць людзей і кінулася бегчы, што было сілаў, з пятай гары ўніз. А цмок як дунуў чорным дымам – так дзяўчынцы вочы і заплюшчыў. Зусім перастала дзяўчынка бачыць.

Пачулі людзі на сярэдняй гары, што робіцца на гары забароненай, і зразумелі, што іх чакае вялікая небяспека. І зрабілі так, як заўсёды рабілі: сцішыліся, разбегліся па сваіх хатах і пачалі чакаць, што будзе.

А дзяўчынка йшла і йшла ў гушчары, каб прыйсці на сваю гару, але нічога не бачыла і ад гэтага зусім заблудзіла. І так крыўдна стала малечы, што яна людзей падвяла і, галоўнае, што нічога зрабіць не можа, каб дапамагчы сваім родзічам. Села яна ля паваленага дрэва ды пачала плакаць, і так яна пачала плакаць, так шмат слёзак пачала ліць, што ўтварыўся спачатку маленькі ручаёк, а пазней – і цэлая рэчка. Рэчка бегла ўніз да той ракі, па якой прыплылі людзі, і абкружыла сваёй вадой сярэднюю гару, на якой спыніліся людзі.

Сцямнела, і вогнены цмок вырашыў, што прыйшоў час караць людзей. Спусціўся ён са сваёй гары і не ўбачыў, што вакол сяродняй гары цячэ шырокая ручаіна слёзак дзяўчынкі. Уступіўся вогнены цмок ў тую ручаіну ды раптам разляцеўся на дробныя кавалачкі! Не вытрымаў вогнены цмок вады і разваліўся на дробнае каменне.

Убачылі гэта людзі і ўзрадаваліся. Зразумелі яны, што маленькая дзяўчынка сваімі слёзкамі выратавала іх. Дзяўчынка агарадзіла сярэднюю гару ад вогненага цмока вадой.

З таго часу і пачалі называць гэтае месца агарожаным месцам: Агародна, Гародня, Горадня, Гродна. Сама дзяўчынка ўжо ніколі не вярнулася, але пераўтварылася ў крынічку, і цяпер гэтая рэчка называецца Гараднічанка. Гараднічанкай называецца ручай у гонар учынку маленькай дзяўчынкі, якая агарадзіла і гэтым абараніла, выратавала людзей.

З таго часу стары горад наш, Гародня – стаіць на пяці горах: на першай гары зараз знаходзіцца Пабернардынскі касцёл і каталіцкая семінарыя, на другой гары – Новы замак, на трэцяй, сярэдняй, гары – Стары замак, на чацьвёртай гары – Каложская царква, а на пятай – Пасад, які пачынаецца ад пажарнай каланчы.

малюнак са старонкі: tforum.info
Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

• Чароўная ружа
• Да свята 8 сакавіка: Казка пра матчыну любоў і пра тое, ад чаго робяцца Бабай Ягой
• Як мухаморы вайну пачыналі

Неяк ранкам мухаморы былі вельмі не ў гуморы. На палянцы на лясной, пад высокай пад сасной яны ўсе сабраліся, дружна павіталіся і, слова за слова, пачалі размову. Усе ўраз апавядалі, на суседзяў паглядалі, патыліцы чухалі, толькі сябе слухалі…

Раптам бачаць: грыбнікі ідуць лясной сцежкай і бяруць баравікі, бяруць сыраежкі. Падасінавік знайшлі – узялі адразу. А да іх не падыйшлі, нават бокам абыйшлі і далей сабе пайшлі… Гэткая абраза!

- Што за ганьба! Што за сорам! – закрычалі мухаморы. – Грыбнікі нас зневажаюць! Як ідуць – не заўважаюць, а бяруць баравікі! Што за гонар ім такі?! Сыраежкі мусяць браць – іх жа ледзь з зямлі відаць! Мы ж за ўсе грыбы вышэйшыя, мы куды як прыгажэйшыя – дык чаму ж не бачаць нас?!

Баравік ім у адказ:
- Вы, вядома, шмат вышэйшыя за нас! Вы, магчыма, прыгажэйшыя за нас! Толькі вас не заўважаюць нездарма – бо карысці аніякай з вас няма, адна толькі шкода…
- Гэта што за мода: гэтак нас зневажаць, гэтак нас абражаць! – усклікнулі хорам усе мухаморы. – За такую абразу выклікаем адразу увесь род ваш грыбны на бой лясны! Калі мы вас здолець зможам, у баі вас пераможам – з лесу выселім мы вас! Вось такі наш будзе сказ!

Пачалі тут мухаморы гуртавацца, пачалі яны да бою рыхтавацца. Пачалі ваяводу выбіраці для сваёй для мухаморавай раці. Вось адзін мухамор на пень узлез, закрычаў, загукаў ён на ўвесь лес:

- Гэй, мухаморы, і з лесу, і з бору! Збірайцеся да сасны, рыхтуйцеся да вайны! Да бою, да паходу… а я – за ваяводу!
- А чаму гэта ты за ваяводу?! Не давалі мы на гэта сваёй згоды! – закрычалі мухаморы дружным хорам.

Тут на пень, услед за першым мухаморам, другі хутка ўзлез. Зноў крычыць на ўвесь лес:

- Выбірайце мяне – і ў гэтай вайне мы ўсіх пераможам! А з іншым – не зможам!
- Лепей ты памаўчы! – яму трэці крычыць. – Не з тваёй галавой мухамораў весці ў бой! Ну, а я не падвяду: вас на бітву павяду, буду вамі кіраваць, а інакш – не здабраваць!

Глядзь – чацвёрты ціха лезе на калоду:
- Так і быць – буду я за ваяводу!

Ну, а пяты яго цягне за нагу:
- Я і сам ваяводам быць змагу!

Тут усе мухаморы раскрычаліся хорам. Кожны кожнага абражаў, кожны кожнаму пагражаў, кулакамі махаўся, у плечы штурхаўся, усяляк абзываўся – да вайны, адным словам, рыхтаваў…

А калі замарыліся крычаць – вырашылі мухаморы распачаць вялікі бой… паміж сабой!

А ўсе грыбы збіраліся, з мухамораў смяяліся. Плёскалі ў ладкі, елі аладкі, квасам запівалі, мяне частавалі. А я ў грыбоў гасцяваў і аладкі каштаваў, запіваў іх квасам… ну, а сам тым часам гэту казку напісаў і вам яе расказаў.

Крыніца: Сайт пісьменніка Генадзя Аўласенкі

Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

• Да свята 8 сакавіка: Казка пра матчыну любоў і пра тое, ад чаго робяцца Бабай Ягой
• Пяць чароўных гораў, альбо як узнікла назва Гародні
• Трое парасятак (Уолт Дыснэй прэзентуе)

Жыў-быў камарык. Усе камарыкі як камарыкі, а гэты быў асаблівы, ён моцна адрозніваўся ад іншых. Калі іншыя камарыкі любілі паляваць уночы, ён любіў дзень і сонца, любіў кветкі і блакітнае неба, а замест носіка ў яго была срэбная дудачка.

Усе камарыкі смяяліся з яго дудачкі:

- Што гэта за камарык, які не можа паляваць і не можа джаліць?

І наш добры камарык моцна перажываў з-за таго, што ён нікому не патрэбны.

Аднойчы, калі камарык сядзеў на кветачцы і грэў на сонцы свае крылцы, ён убачыў чароўнага матылька. Матылёк здаваўся сатканым з павуцінкі і меў васільковыя крылцы.

- Не перажывай! – сказаў матылёк. – Я прыляцеў табе сказаць, што ты не просты камарык, а чароўны. Срэбная дудачка, якую ты маеш, гэта не простая дудачка, а чароўная. Калі ты заграеш на сваёй чароўнай дудачцы перад чалавекам, то ўсё, пра што ён думаў, спраўдзіцца. Але памятай, што ты можаш дапамагчы толькі аднаму чалавеку. Не памыліся!

Абрадаваўся камарык. Цяпер ён ведаў, што адрозніваецца ад іншых не дудачкай, а тым, што мае дапамагаць людзям ажыццявіць іх мары.

Шмат разоў камарык спрабаваў знайсці, каму дапамагчы, але людзі вельмі дзіўныя стварэнні: як толькі чароўны камарык падлятаў да вуха, каб заграць на дудачцы, людзі пачыналі махаць рукамі і адганялі яго.

З часам камарык пачаў думаць, што чароўны матылёк сказаў яму няпраўду, бо людзі не хацелі яго дапамогі.

Аднойчы позна ў вечары, калі камарык ўжо спаў у сваёй хатцы ля берага Нёмана, ён пачуў, як па наваколлі разносілася:

Ой, рана-а-а на Івана-а-а,

На Івана ночка мала-а-а.

Ой, рана-а-а на Йвана-а-а…

Камарык вылез з-пад лісціка дзядоўніка і ўбачыў, што на беразе Нёмана, каля Румлёўскага маста, сабралася шмат людзей. Маладыя дзяўчаты і хлопцы расклалі вогнішча, вадзілі карагоды, спявалі, гралі і танцавалі.

Цікава стала чароўнаму камарыку, і ён паляцеў паглядзець бліжэй. Усе дзяўчаты і хлопцы радаваліся і весяліліся. І вось сярод іх усіх камарык заўважыў адну дзяўчыну з вялікімі блакітнымі вачыма. Гэтая дзяўчына таксама спявала, але ў яе вялікіх блакітных вачах стаіўся смутак. Яна танцавала разам з іншымі, але здавалася, што яна зусім адна.

• Купалінка, купалінка, цё-ё-ё-ёмная но-о-очка…, – панеслася над Нёманам.

Дзяўчаты пачалі здымаць свае вяночкі і кідаць іх у плынь ракі. Адны вяночкі струмень, чыста лёс, пераносіў далёка-далёка, і дзяўчаты радаваліся, што жыццё будзе доўгім і шчаслівым. Другія вяночкі прыбівала да берага з хлопцамі, і ўсе смяяліся, што гэтыя дзяўчаты хутка знойдуць сваё каханне.

Чароўны камарык заўважыў, што дзяўчына з вялікімі, поўнымі смутку блакітнымі вачыма нерашуча зняла свой вяночак і акуратна паклала на ваду. Вяночак павольна адплыў ад берага. Раптам яго падхапіў вір і зацягнуў пад воду. Вяночак затануў. Усе пачалі супакойваць дзяўчыну, стараліся пажартаваць з ёй, але як толькі ўсе павярнуліся і пайшлі шукаць папараць-кветку, дзяўчына адна зайшла на ўскраек лесу, каб яе ніхто не бачыў, укленчыла і, закрыўшы мокры ад слёзак твар тоненькімі ручкамі, пачала ціхенька плакаць.

Яна плакала, бо думала, што з-за цяжкай хваробы пра якую яна нядаўна даведалася, з ёй можа здарыцца нешта кепскае.

Наш камарык зразумеў, што ён павінен дапамагчы менавіта гэтай дзяўчыне.

Ён падляцеў да яе і крыкнуў:

- Дзяўчыначка! Не плач! Я дапамагу табе.

Але людзі не разумеюць мовы камарыкаў, нават чароўных, і таму дзяўчына пачула толькі: “Б-з-з-з-з-з-з-з”. Яна так моцна плакала, што нават не звярнула ўвагі на камарыка. Тады ён пачаў граць на сваёй чароўнай дудачцы. Дзяўчына прыслухалася. Увесь лес напоўніўся чароўнай мелодыяй. Дзяўчына апусціла рукі і ціха прашаптала:

- Я не хачу больш хварэць. Я хачу быць здаровай і радавацца жыццю.

І як толькі яна расплюшчыла свае блакітныя вочы, яркае полымя на імгненне асвяціла чароўным светам увесь лес. Гэта перад дзяўчынай раскрыла свае пялёсткі папараць-кветка.

І раптам усё сціхла. Замоўклі нават салаўі ў ранішнім лесе. Усе, хто шукаў папараць-кветку, ведалі, што сёння споўніцца жаданне таго, хто знайшоў папараць-кветку.

- Дай Бог табе шчасця! – падумаў кожны.

Толькі камарык ведаў, што гэтым шчаслівым чалавекам стала дзяўчына з блакітнымі вачыма.

Засынаючы, камарык заўважыў, што ў вочках дзяўчыны з’явілася надзея.

малюнкі ўзяты са старонак:

makasin.info

http://www.sotvorenie.org/news_59.html

http://www.interfax.by/article/5385

Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

• Да свята 8 сакавіка: Казка пра матчыну любоў і пра тое, ад чаго робяцца Бабай Ягой
• mosquito
• Чароўная ружа

У адным беларускім мястэчку жыла-была Мама, і былі ў гэтай Мамы два сыночкі-блізняты. Бацька дзетак памёр, але Мама ўсяляк спрабавала зрабіць так, каб дзеткі ўсё мелі і былі шчаслівымі.

Хлапчукі марылі граць у рок-гурце, і на дзень нараджэння Мама сабрала грошыкі і набыла старэйшаму сыночку гітару, а малодшаму – бубны з медзянымі талерачкамі, якія ёсць толькі ў лепшых музыкаў.

Шчаслівымі былі сыночкі. Штодня яны практыкаваліся і нават самі складалі музыку.

Вельмі Мама любіла сваіх дзетак. Цэлы дзень яна старалася быць са сваімі малюпахамі, а ўвечары, калі дзетак укладала ў ложкі і калі яны засыналі, ішла на працу.

Зранку ўсё было нагатавана, прыбрана. Дзеткі сытыя і добра апранутыя ішлі ў школку, а мама на другую працу.

Але час ішоў, і паціху хлопцы станавіліся дарослымі, жаніліся і выязджалі ў іншыя большыя гарады, дзе і жыць лягчэй, і плоцяць за працу больш. А Маці, як любая маці, спрабавала дапамагчы ім, як мага лепш уладкавацца.

Так сыночкі ажаніліся і ад’ехалі. У кожнага з іх былі свае сем’і, свае дзеткі. Кожны з іх сутыкнуўся з вялікай колькасцю праблемаў, кожны спрабаваў зрабіць як найлепш для сваіх дзетак. І за гэтым усім сыны забыліся пра сваю Маму.

Мама вельмі сумавала па сваіх дзетках. Яна часта тэлефанавала ім і прасіла:

- Прыедзьце да мяне, прывязіце сваіх жонак і сваіх дзетак. Я так хачу паглядзець на іх, прытуліць, пацалаваць…

Але яе дзеткі казалі, што зараз якраз не маюць часу, але крыху пазней абавязкова прыедуць.

Калі прыходзіў час прыезду, Мама рыхтавалася да сустрэчы, але кожны раз дзеткі тэлефанавалі, каб сказаць, што не могуць прыехаць. І кожны раз гэта былі сур’ёзныя, важкія прычыны.

Так ішлі гады, а дзеткі ўсё не ехалі. Пра ўсё яны забылі: і пра Маму, і пра свае мары дзяцінства.

Паступова Мама прызвычаілася да таго, што дзеткі да яе не едуць. Мама перастала цікавіцца тым, што адбывалася вакол. Яна перастала звяртаць увагу на тое, як яна апранаецца, што есць. Вочы ў яе згаслі, і яна паступова перастала сустракацца і размаўляць з іншымі людзьмі. Мама страціла ўсё, што любіла, – сваіх сыночкаў – і таму страціла цікавасць да навакольных людзей і да жыцця. Толькі гітара і бубны нагадвалі ёй пра сыночкаў і трымалі пры жыцці.

Маці перастала выходзіць на надворак, і надворак паступова зарос кустоўем, а пазней дрэвамі і высокай травой. Хата пахілілася, шкло ў вокнах счарнела. Надворак і хата пачалі выглядаць, як у жахлівых-жахлівых казках. Хаты часта гібеюць не таму, што пра іх не клапоцяцца, а таму што ў хаце заціхае жыццё.

Людзі пачалі баяцца гэтага месца, а жанчыны пачалі палохаць сваіх непаслухмяных дзетак тым, што прыйдзе злая цётка і забярэ іх у сваю жудасную хатку.

Так Мама, якую забылі дзеткі, пераўтварылася ў Бабу Ягу. Не, яна не была злая і не палявала на дзетак, але суседзі самі страшыліся яе і з-за таго, што яна пазбягала людзей, лічылі небяспечнай.

І вось аднаго разу ляцеці над хатай, дзе жыла Маці, анёлы. Пачулі, як Матчына сэрца стогне і рвецца ад жалю. Спыніліся анёлы. Паглядзелі адзін на аднаго і вырашылі дапамагчы няшчаснай кінутай Маці.

Бачаць, што на сцяне, проста насупраць Мамінага ложка, гітара старэйшага сына вісіць. Пасядзелі анёлы каля Мамы, падумалі і вырашылі ляцець да яе старэйшага сына, каб абудзіць яго сэрца.

Прыляцелі і пачалі граць на гітары, каб сэрца старэйшага сына тугу матчыну пачула. Але сэрца сыночка моцна спала. Зацягнулася яго сэрца павуцінкай уласных клопатаў. Не магло яно пачуць тугі Мамы, не краналі сэрца гукі яго любімай гітары.

Селі другі раз анёлы каля Мамы. А Мама сядзіць ля вакна, дзетак сваіх чакае ды плача.

Бачаць анёлы: стаяць у пакоі бубны малодшага сына. Падумалі анёлы і вырашылі бубнамі абудзіць сэрца другога сыночка.

Прыляцелі да другога сына, а ён увесь у працы. Працуе, паперы піша і з боку ў бок іх перакладае. Пачалі анёлы вакол яго круціцца і з усяе моцы стукаць ды грукаць ў бубны. Але і гэтага не пачула яго скамянелае ад дурных клопатаў сэрца.

Трэці раз сабраліся анёлы. А Мама ўжо толькі ляжыць на ложку. Так саслабела, што нават ўжо і не плача, толькі апошняя слёзка сама цячэ па яе шчочцы.

Бачаць анёлы, што ратаваць трэба Маму. Тады сабралі анёлы ўсе Маміны слёзкі, узялі кожны па чароўнай дудзе і паляцелі да сыночкаў.

Падзялілі анёлы Маміны слёзкі ды ўлілі іх у мяхі дуды, а потым як зайгралі. Сум і туга паліліся і растапілі зацягнутыя павуціннем і каменем сэрцы сыночкаў. Кінулі ўсе свае справы сыночкі і паляцелі да сваёй матулі.

Хату адчыняюць і адразу да матулі.

- Мамачка, любая, як мы даўно цябе не бачылі! – кажуць сыночкі, а самі Маму абдымаюць ды цалуюць. – Прабач ты нас, сваіх сыночкаў, за тое, што цябе кінулі-пакінулі, забыліся пра цябе. Мы заўжды будзем з табой!

А Маме, як любой маме, нічога больш і не трэба. Толькі, каб дзеткі яе былі здаровенькія, шчаслівыя і яе любілі.

Абрадавалася Мама, што сыночкаў сваіх убачыла, і адразу змянілася. Перастала плакаць і стала радавацца, дзетак сваіх туліць і цалаваць.

Аджываць пачала хатка.

Направілі сыночкі хатку, вычысцілі надворак і ніколі больш не кідалі сваю матулю. Сыночкі часта тэлефанавалі і прыязджалі да сваёй Матулі, прывозілі сваіх жонак і дзетак. А яна жыла доўга і шчасліва.

Калі вы не хочаце, каб ваша мама стала Бабай Ягой, то даглядайце, клапаціцеся і, галоўнае, любіце сваю маму. Толькі так яна назаўжды застанецца самай шчаслівай матуляй у свеце.

Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

• Казачка пра Пятра, Казу і Каляды
• Пяць чароўных гораў, альбо як узнікла назва Гародні
• Дзяцел, лісіца і варона (народная казка)

• Казачка пра Пятра, Казу і Каляды
• Казка пра мядзведзікаў, якія не слухалі свайго тату (відэа)
• Да свята 8 сакавіка: Казка пра матчыну любоў і пра тое, ад чаго робяцца Бабай Ягой

Жыла ў тыя даўнія часы Каза. Залатыя рожкі, тоненькія ножкі, мяккая паўсцінка ды шэрая спінка. Нястомная яна была. Штодня раненька ўставала, сонца клікала ды па зямлі нашай скакала. А там, дзе Каза ходзіць – жыццё родзіць, дзе Каза нагой – там бульба капой, дзе Каза рогам – там жыта стогам, да чаго Каза дакранаецца – тое абуджаецца.

З рана і да позняй ночы скакала нашая Козачка, жыццё памнажаючы. Ужо і Сонейка стоміцца ды кажа:

- Козачка мая, Козачка, пойдзем спаць, стамілася я.

А Каза Сонейку ў адказ: 

- Так, так, пойдзем. Адно, заскочу ў садок, каб яблачкі ўрадзілі.
- Ну, -  пытаецца Сонейка, – цяпер усё?
- Так, так, толькі на рэчку загляну, каб рыбкам што есці было.

Таму доўгія ў тыя часы былі дні і кароценькія ночкі. Толькі ляжаш спаць, а ўжо ранак. Ад таго цёпла на нашай зямлі было, увесь час толькі лета. А зямля радзіла – нават параўнаць няма з чым!

І жыў у тыя часы Пятро. Слаўны быў гаспадар. Гандлем займаўся. Добра ўмеў гандляваць, бо пераканаць мог любога. Добра ўмеў размаўляць па-беларуску, а да таго ж і на чужых розных мовах спраўна гаварыў.

І ўсё ў Пятра было добра: і здароўе, і каханне, і гаспадарка. Заможны ён быў, але пра грамаду сваю не забываў. Траціну ўсіх заробкаў на тое, каб ладзіць дарогі, масты ці на іншыя агульныя патрэбы, аддаваў, і на нямоглых, якія самі зарабіць не маглі. Ведаў ён, што талент у гаворцы яму дадзены, каб людзей радаваць, карысць ім прыносячы, а не каб грошы хаваць ці сябе выстаўляць. За гэта не толькі багацце меў гандляр Пятро, але і павагу кожнага.

Але была адна бяда ў Пятра: не было ў іх з жонкай дзяцей. А дзяцей Пятро любіў і бедаваў з-за таго, што іх не мае.

І надумаў Пятро да сябе ў хату Казу запрасіць, каб яна ў сям’ю дзетак і шчасце прынесла.

Сустрэў раз Пятро Казу ды і кажа:

- Чуў я, што ты шчасце ў дом прыносіш. Зайдзі, пасядзі ў нас на слоне! Зачакаліся мы з жонкай дзетак малых.
- А што? – кажа Каза. – Чалавек ты добры, прыстойны. Чаму б і не пасядзець? Адчыняй хату!

Зайшлі яны ў хату, а Пятро Казе:

- Можа квасу вып’еш з дарогі?
- Добра! Квасу вып’ю і адразу пайду, бо справаў маю яшчэ шмат, не магу затрымацца, – адказвае Каза.

Наліў Пятро квасу ды пытаецца:

- Дык можа ты чаго з’ясі? Мая жонка добрую куцю з мёдам гатуе.
- Добра! – згадзілася Каза. – Куцю я ніколі не ела, то пакаштую.

Паставілі куцю перад Казой, а Пятро байкі ёй баіць пра жыццё, пра свет. А Каза заслухалася ды й забыла, што трэба йсці. Зусім загаварыў яе Пятро. Сядзіць каза, Пятра слухае ды куцю есць. А як толькі даядае, жонка новай куці лыжку падкладае.

Так і засталася Каза ў Пятра ў хаце.

Сонца бачыць – няма Казы, ды і пайшло да сябе дахаты. Не стала каму сонца падганяць, таму дні сталі кароткімі, а ночкі доўгімі.

З-за таго, што Каза не хадзіла, не скакала па лясах і агародах, трава пачала жоўкнуць, лісце ападаць, і прыйшла на зямлю восень, а за ёй і зіма. Холадна стала, і замест дажджу пачаў падаць снег.

Дзіўна ўсё гэта было людзям бачыць, бо ніколі яшчэ на Зямлі не было зімы. Раней толькі лета і было.

Апранулі яны кажухі...

Пачалі людзі збірацца ды раду радзіць, што ім рабіць далей і як ім Казу шукаць, каб яна лета вярнула.

Апрануліся яны ў кажухі, як Каза, зрабілі зорку нашую беларускую васьміканцовую заместа сонца і пайшлі па хатах шукаць, дзе Каза спынілася, і развесяліць яе, калі яна стамілася.

З хаты ў хату ходзяць, Каляду водзяць...

З хаты ў хату ходзяць, Каляду водзяць, Казу шукаюць, у людзей пытаюць. Да кожнага як зайдуць, то людзі дзякуюць, што яны Казу шукаюць, падарункі розныя даюць.

І прыйшлі калядоўшчыкі да Пятра, а ён з Казой за сталом байкі ёй бае, а жонка Казе куцю падкладае. У хаце Дастатак і Шчасце разам з імі за сталом сядзяць, куцю ядуць, Пятра слухаюць.

І прыйшлі людзі да Пятра...

Зайшлі людзі, толькі пачалі казаць, а Пятро ім:

- Добры дзень, вам госцейкі! А што вы так прыйшлі ці Казу нашую павесяліць? Бачыце, Каза стамілася. Можа развесяліце яе як? Давайце песню ў славу Казе разам заспяваем!
- Го-го-го каза, го-го-го шэра… – панеслася па хаце.

Бачыць Пятро, што спадабалася песня Казе, зараз будзе выходзіць з хаты. Тады Пятро кажа:

- Дзякуй вам, людзі, што прыйшлі да нас у хату. Каза ў мяне ў гасцях, таму дастатку і шчасця многа маю, то я ім з вамі падзялюся. Даставайце свой мех!

І аддаў Пятро людзям траціну шчасця і дабра. Абрадаваліся калядоўшчыкі і пайшлі па хатах. А Каза кажа:

- Не пашкадаваў ты шчасця для людзей. Добры ты гаспадар, то яшчэ ў цябе пасяджу.

І яшчэ Каза засталася,  пакуль дзеткі малыя не з’явіліся. А як нарадзіліся ў Пятра з жонкай дзеткі – дзве дачкі і два малюпахі сыночкі, – развіталася Каза з Пятром і пайшла іншым людзям шчасце і дабрабыт несці.

Каб Каза прыходзіла, ставяць людзі на Каляды куцю, бо вельмі Каза куцю з мёдам любіць. А як завітае Каза да каго ў госці ды ўбачыць, што не дзеліцца сваім шчасцем гаспадар з людзьмі, пакрыўдаваць і адысці можа. Таму і стараюцца ўсе, як могуць, дагадзіць Казе і калядоўшчыкам, каб шчасце ў іх хаце затрымалася…

Гэтая казачка пра часы даўнія-старадаўнія. Было гэта так даўно, што ніхто не памятае калі. А казачку гэтую мне расказала сама Каза на мінулыя Каляды. Жыла ў тыя даўнія часы Каза. Залатыя рожкі, тоненькія ножкі, мяккая паўсцінка ды шэрая спінка. Нястомная яна была. Штодня раненька ўставала, сонца клікала ды па зямлі нашай скакала. А там, дзе Каза ходзіць – жыццё родзіць, дзе Каза нагой – там бульба капой, дзе Каза рогам – там жыта стогам, да чаго Каза дакранаецца – тое абуджаецца…Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

• Пяць чароўных гораў, альбо як узнікла назва Гародні
• Купальская казка пра добрага камарыка і яго чароўную дудачку
• Да свята 8 сакавіка: Казка пра матчыну любоў і пра тое, ад чаго робяцца Бабай Ягой

малюнак: mariy7777

• Казачка пра Пятра, Казу і Каляды
• Да свята 8 сакавіка: Казка пра матчыну любоў і пра тое, ад чаго робяцца Бабай Ягой
• Мультфільм пра Мышку і Слана