Казкі беларускія » Ранняе развіццё (раннее развитие)

Лінгвістычныя казкі: Дапамажыце Шпачку

kazkiby — Mon, 30 Apr 2012 17:39:43 +0000

Аднаго разу Шпачок звярнуўся да Шпака-таты:
— Тата, многія птушкі кажуць, што хутка восень наступіць. Апішы мне гэту восень, каб я мог уявіць яе як жывую.

Аляксей Якімовіч. Дапамажыце Шпачку

Шпак да знаёмага Грака сабраўся ляцець, не меў часу. Таму вось як апісаў наступленне восені:

Пакарацелі дні. Пайшлі дажджы. Пажаўцела лісце. Закурлыкалі жураўлі. Наступіла восень.
Сядзіць Шпачок за сталом, уважліва чытае татаў тэкст, а восень уявіць як жывую ніяк не можа.
Невядома, што ён рабіў бы, калі б суседка Сарока да яго не завітала.

— Сарока-белабока, птушкі кажуць, што неўзабаве восень наступіць. Я папрасіў тату, каб апісаў яе, як жывую. Ён, здаецца, апісаў, але я не магу ўявіць яе — паскардзіўся Шпачок.

Сарока села побач са Шпачком за стол, прачытала тэкст і заявіла:
— Слабавата апісаў твой тата. Мабыць, кудысьці спяшаўся.
— Чаму слабавата? — пацікавіўся Шпачок.

— Слухай і, як людзі кажуць, на вус матай, — прамовіла Сарока. — Сказы твайго таты складаюцца з якіх членаў: з галоўных ці даданых?
— Толькі з галоўных, — падумаўшы, адказаў Шпачок і падскочыў на крэсле. — Я здагадаўся! Каб уявіць восень як жывую трэба ўжыць у сказах галоўныя і даданыя члены.

— Малайчына! — пахваліла Сарока Шпачка. — Зараз мы гэтыя сказы перабудуем так, каб ты мог уявіць сабе восень як жывую, як гаспадыню нашых палёў і лясоў. Згодзен?
— Згодзен! — усклікнуў Шпачок.

— Першы сказ я перабудую так, — пачала Сарока. — Нечакана пакарацелі дні.
Шпачок лапкай пачухаў бурую пярынку на крыле.
— Выходзіць, ночы пабольшалі?

— А як ты думаў! Далей слухай, — незадаволена прагаварыла Сарока. У гэты дзень яна была без асаблівага настрою. Напэўна, устала не з той лапкі. — Пайшлі халодныя дажджы.
Шпачок сагнуўся, скурчыўся.
— Не люблю, калі ідуць халодныя дажджы.

Сарока незадаволена зірнула на Шпачка і наступны сказ перабудавала так:
— Адразу ж пажаўцела зялёнае лісце.
— Не хачу, каб лісце адразу ж жаўцела! — не вытрываў, перапыніў Шпачок суседку.
Сарока дзюбаю пастукала па стале, патрабуючы ўвагі.

— Трывожна закурлыкалі жураўлі.
— Бр-р-р! — страсянуўся Шпачок. Дрыжыкамі яго працяло.

— Наступіла халодная восень, — бадзёра закончыла Сарока.
— Мне страшна, — прызнаўся Шпачок.

— Ты ж хацеў уявіць восень як жывую. Вось і ўяўляй сабе! — сказала Сарока.
— Мне страшна! — паўтарыў Шпачок.

Дапамажыце Шпачку, перабудуйце сказы такім чынам, каб не баяўся восені, каб для яго стала прывабнай. Яна ж бывае рознай. У выніку можа атрымацца іншы тэкст.

Непрыкметна пакарацелі дні. Пайшлі цёплыя грыбныя дажджы. У небе гучна закурлыкалі жураўлі. На дрэвах пажаўцела лісце. Наступіла залатая восень.

Аўтар: Аляксей Якімовіч, паводле Газеты СлонімскайТыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

Гуляем у хованкі – з 6 месяцаў!

Кругавая крыжаванка

kazkiby — Mon, 02 Aug 2010 18:11:22 +0000

1. Сіняя кветка, расце у жыце
2. Дзіця мужчынскага полу
3. Той хто крадзе
4. Дарожка для пешаходаў
5. Інертны газ для рэкламных трубак
6. Наказ нашчадкам
7. Хвароба страўніка
8. Крытая дарожная павозка
9. Салодкі напітак
10. Злучэнне ваенных караблёў
11. Эскадраны мінаносец
12. Акісленне вышэйшай ступені
13. Пакінула месца жыхарства
14. Адзінка вымярэння часу
15. Каштоўны метал
16. Гультай, абібок (разм.)
17. Кальцо для заціскання
18. Выразаны малюнак
19. Лясы, палі, горы і г.д.
20. Духі, адэкалон
21. Абдуманасць, разважлівасць
22. Мастацкі выраб з нітак
23. Музычны урачысты сігнал
24. Работнік вагоннай майстэрні
25. Матэматычнае палажэнне
26. Заўвага, памета на палях
27. Пераўтварэнне, змена
28. Незвычайная, рэдкая з’ява
29. Чаргаванне напеўных гукаў
30. Ручны футбол

Адказы:
Паказаць схаваны тэкст
1. Валошка.
2. Хлопчык.
3. Злодзей.
4. Тратуар.
5. Крыптон.
6. Запавет.
7. Гастрыт.
8. Кібітка.
9. Ліманад.
10. Эскадра.
11. Эсмінец.
12. Перакіс.
13. Бежанка.
14. Секунда.
15. Серабро.
16. Латруга.
17. Хамуцік.
18. Гравюра.
19. Прырода.
20. Парфума.
21. Развага.
22. Макрамэ.
23. Фанфара.
24. Дэповец.
25. Тэарэма.
26. Рэмарка.
27. Рэформа.
28. Феномен.
29. Перапеў.
30. Гандбол.

Як у людзей з’явілася кукуруза

kazkiby — Wed, 17 Jun 2009 13:53:03 +0000

Паходжанне кукурузы, або маіса, як яе здаўна называлі індзейцы — вялікая загадка для вучоных-батанікаў.

З упэўненасцю можна сказаць толькі тое, што радзіма кукурузы дзесьці на амерыканскім кантыненце (Мексіка, Балівія, Перу), дзе яе здаўна, задоўга да прыходу туды еўрапейцаў, вырошчвалі розныя індзейскія плямёны.

У сярэдзіне мінулага стагоддзя пры археалагічных раскопках на поўдні ЗША былі знойдзены кукурузныя пачаткі, узрост якіх перавышаў тры з паловай тысячы гадоў!

Але вучоныя ўпэўнены, што гэтая культура яшчэ больш старажытная і ёй ніяк не менш 5, а, можа, і ўсіх 10 тысяч гадоў.

Кукуруза, як ніякая іншая культурная расліна, поўнасцю залежыць ад чалавека. Зярняты жыта ці пшаніцы могуць асыпацца і прарасці, яны паступова пачнуць дзічэць, драбнець, але тым не менш выжывуць.

Зерне ж кукурузы самастойна высыпацца не можа: зярняты трывала сядзяць у ячэйках пачатка ды яшчэ і закрытыя зверху шматслойнай ліставой абгорткай. І ў пшаніцы, і ў жыта знойдзены дзікарослыя продкі.

А ў кукурузы ніякіх продкаў да гэтага часу так і не знайшлі, што не дзіўна, бо “жыць” у дзікай прыродзе кукуруза проста не ў стане. Ствараецца ўраджанне, што далёкія продкі сучасных індзейцаў атрымалі калісьці гэтую культуру ў “гатовым”, так сказаць, выглядзе.

Ад каго ж, у такім разе, яны маглі яе атрымаць?

Згодна з легендамі і міфамі індзейцаў — вядома ж, ад саміх багоў. Але міфы міфамі, а ці ж няма ў іх нейкага рацыянальнага зерня? Ці не маглі быць гэтымі міфічнымі багамі… іншапланецяне? Ці жыхары легендарнай Атлантыды, калі яна і са-праўды некалі існавала?

Але вернемся да кукурузы.
Калі і як пазнаёміліся з ёй еўрапейцы?

Першае знаёмства еўрапейцаў з кукурузай адбылося ўжо пры адкрыцці Амерыкі Калумбам. Убачыўшы жоўтыя бліскучыя пачаткі, маракі Калумба прынялі іх спачатку за залатыя. Яны ж першымі і даставілі кукурузныя пачаткі ў Іспанію.

Нягледзячы на тое, што да золата кукурузныя пачаткі не мелі ніякіх адносін, яны аказаліся адным з самых каштоўных набыткаў еўрапейцаў у Амерыцы. Кукурузу пачалі вырошчваць па ўсёй Паўднёвай Еўропе, завезлі ў Індыю, Кітай, на востраў Ява. Праз Крым кукуруза трапіла ў Расею, і паступова стала адной з важнейшых сельскагаспадарчых культур на Кубані, Украіне, паўднёвай Расіі.

Кукуруза шмат чым адрозніваецца ад іншых збожжавых культур, і адно з гэтых адрозненняў — наяўнасць у кукурузных зярнятах вялікай колькасці тлушчу. З-за гэтага зерне кукурузы вельмі цяжка захоўваць, яшчэ цяжэй рабіць гэта з кукурузнай мукой. Тлушч на паветры хутка прагаркае, робячы горкай і саму муку.

Каб ліквідаваць гэты недахоп, кукурузны тлушч, а дакладней, алей пачалі выціскаць. Вынік атрымаўся нечаканы.

Нечаканы не ў тым сэнсе, што гэта не дапамагло. Дапамагло і яшчэ як — мука перастала прагаркаць. Нечаканай аказалася і якасць атрыманага кукурузнага алею — на смак ён не горшы за аліўкавы.

У нас, на Беларусі, таксама высяваюць кукурузу, але ў асноўным на сілас. Клімат не зусім прыдатны для гэтай цеплалюбівай культуры. Праўда, у апошні час вучоныя вывелі такія раннія сарты, якія могуць даваць насенне і ва ўмовах паўднёвай Беларусі.

Аўласенка Генадзь, часопіс “Рюкзачок”Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

Сёння Радаўніца – Дзень памінання продкаў

Як у людзей з’явіўся цукар

kazkiby — Tue, 16 Jun 2009 13:25:49 +0000

Людзі заўсёды любілі салодкае.

Прычым не толькі дзеці, але і дарослыя. Мы будзем размаўляць пра… цукар. Дакладней, аб тых раслінах, з якіх людзі і атрымліваюць гэты самы цукар.

Першая і галоўная з такіх раслін – цукровы трыснёг. Гэты злак – далёкі родзіч нашым пшаніцы і жыту. Але вырошчваць цукровы трыснёг людзі пачалі не дзеля зярнят (яны ў яго неядомыя), а дзеля салодкага соку, якім літаральна напоўнена сцябло кожнай расліны.

Магчыма, спачатку людзі проста ўжывалі ў ежу кавалкі сцябла, потым пачалі кідаць гэтыя кавалкі ў ваду, каб зрабіць яе салодкай. І толькі значна пазней навучыліся атрымліваць з трыснягу крышталікі цукру.

Адбылося гэта ўпершыню ў Старажытнай Індыі.

Але дзікарослыя продкі цукровага трыснягу, гэтак жа, як і продкі кукурузы, да гэтага часу так і не знойдзены. Так што не выключана, што старажытныя жыхары Індыі атрымалі цукровы трыснёг ад кагосьці ў падарунак у “гатовым выглядзе” (як і індзейцы Амерыкі – кукурузу). Магчыма, ад тых жа самых жыхароў Атлантыды…

Цукровы трыснёг – трапічная расліна, і нават, калі еўрапейцы з ім пазнаёміліся, вырошчваць яго ў Еўропе не было ніякай магчымасці.

І толькі калі Іспанія, а за ёй іншыя еўрапейскія краіны раздзялілі паміж сабой вялізны амерыканскі мацярык, там пачалі закладвацца плантацыі цукровага трыснягу. І чым больш станавілася такіх плантацый, тым таннейшым станавіўся сам цукар.

Але ўсё роўна нават у 19 стагоддзі на Беларусі не кожны мог дазволіць сабе купляць цукар, куды танней каштаваў тады мёд, на ім нават варылі варэнне.

Патрабавалася нейкая іншая расліна, з якой таксама можна было б атрымліваць цукар, але якая магла расці ва ўмовах еўрапейскага клімату.

Такой раслінай сталі цукровыя буракі.

У адрозненне ад таго ж цукровага трыснягу, паходжанне якога цьмянае і незразумелае, з цукровымі буракамі ўсё, наадварот, зразумела цалкам і поўнасцю. Вывелі іх у Германіі ў 19 стагоддзі са звычайных кармавых буракоў. У соку іх караняплодаў хімікі выявілі невялікую колькасць цукру.

Затым шляхам адбору найбольш цукраносных раслін долю цукру ў іх давялі аж да 22%, што нават вышэй, чым у цукровым трыснягу. Зараз цукровыя буракі вырошчваюць па ўсёй Еўропе, у тым ліку і ў нашай рэспубліцы. Менавіта дзякуючы ім цукар стаў адным з самых даступных прадуктаў харчавання.

Трэцяй раслінай, з якой людзі атрымліваюць цукар, з’яўляецца амерыканскі цукровы клён.

Праўда, сок у клёна цячэ толькі вясной, у гэты ж час у Канадзе адбываецца яго прамысловы збор. Для гэтага на клёнах робяць адтуліны і збіраюць сок, які адтуль выцякае, у ёмкасці.

Адно дарослае дрэва за сезон можа даць 20-25 літраў сока з доляй цукру ў ім да 8%. Індзейцы ў Паўночнай Амерыцы здаўна здабывалі кляновы цукар.

Зараз Канада поўнасцю забяспечвае сябе цукрам за кошт клёнаў і нават экспартуе яго ў іншыя краіны. Нездарма ж на гербе Канады тры кляновыя лісты.

Дарэчы, у нас аналагічным спосабам здабываюць вясной бярозавы сок. Але цукар з яго не атрымліваюць (доля цукру ў бярозавым соку намнога меншая, чым у кляновым), а робяць розныя напоі.

Наогул, раслін, у соку якіх ёсць цукроза (менавіта так па-навуковаму называецца цукар, які мы спажываем), не так і шмат.

У большасці раслін замест цукрозы маецца глюкоза або фруктоза. Але ў тропіках ёсць два віды пальмаў, з якіх людзі таксама атрымліваюць цукар. У невялікай, праўда, колькасці.

Гэта цукровая пальма і вінная пальма, якія растуць у Паўднёва-Усходняй Азіі.

Цукар атрымліваюць з нектара ў час цвіцення. Зборшчыкі пераразаюць галоўную вось суквецця і збіраюць сок у спецыяльныя сасуды. З плантацыі, на якой размешчаны 150-200 цукровых пальмаў, можна атрымаць да 20 тон цукру, што куды больш, чым з той жа плошчы, занятай цукровым трыснягом.

Да таго ж пальмы, у адрозненне ад цукровага трыснягу, шматгадовыя і могуць расці на схілах, абрывах, скалістых грунтах. Так што ў гэтай цукровай культуры вялікія перспектывы!

Аўласенка Генадзь, часопіс “Рюкзачок”Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

Сёння Радаўніца – Дзень памінання продкаў

Кранальная і незвычайная гісторыя пра сабаку, што стаў дэльфінам

KazachNik — Thu, 11 Jun 2009 05:16:44 +0000

На “дэльфінавым рыфе” ў Эйлаце жыве сабака па мянушцы Джокер, які лічыць сябе дэльфінам…

Сімпатычны сабака з’явіўся на рыфе гадоў 5 таму. Раніцай ён прыбягаў невядома адкуль, праводзіў на пірсе ўвесь дзень, неадрыўна гледзячы ў ваду на дэльфінаў, а ўвечары, калі зусім цямнела, знікаў у невядомым кірунку.

Мінула некалькі тыдняў, а ён штодня гадзіна за гадзінай ўсё сачыў і сачыў за дэльфінамі. І раптоўна, адной выдатнай раніцай, быццам вырашыўшыся на адказны крок – рынуўся ў ваду і пачаў плаваць разам з марскімі прыгажунамі. Дэльфіны не спалохаліся, а, здаецца, узрадаваліся і пачалі гуляць з ім, нібы сябравалі ўжо шмат гадоў.

З гэтай хвіліны жыццё сабакі заквітнела новымі фарбамі. Ён радасна вітаў дэльфінаў зранку, потым скакаў у мора, даганяў хвацкіх плывуноў, якія прыкметна яму падыгрывалі, павольна праплываючы ўздоўж пірса.

Стаміўшыся ад гэтых “спаборніцтваў”, сабака выскокваў на пантон, што калыхаўся на вадзе, і зноў сачыў за сваімі нечаканымі сябрамі, імкнучыся старанна назіраць за ўсімі. А калі хто з іх адбіваўся ад зграі ды адплываў занадта далёка, ён гучна і злосна брахаў, і супакойваўся толькі тады, калі ўсе дэльфіны збіраліся ў пірса.

Увечары ён прабягаў уздоўж берага, аглядаючы свае абшары, і, пераканаўшыся, што ўсё ў парадку, знікаў да наступнай раніцы.

Адкуль узяўся гэты сабака? Заінтрыгаваныя працаўнікі рыфа аднойчы вырашылі прасачыць за ім, і выявілі, што кожны вечар сабака прабягае некалькі кіламетраў і вяртаецца дахаты, у Эйлат, да сваёй гаспадыні. А раніцай ізноў прыходзіць у сям’ю дэльфінаў. Ды што там казаць, ён і сам, здаецца, стаў прызнаным чальцом гэтай сям’і.

Можа быць, у ранейшым сваім жыцці ён быў дэльфінам?
Ці то было ўзаемнае каханне, якое раптам ўспыхнула? Тое, што з першага позірку і на ўсё жыццё…

Так ці не, але з тых часоў таксісты, што працуюць на маршруце Дэльфінавы рыф — Эйлат, сталі спыняцца, калі бачылі кудлатага прыгажуна, а той ахвотна скакаў на сядушку і спакойна ехаў дахаты.

І далі яму мянушку Джокер — як шчаслівай карце. Але неяк Джокер заскочыў у машыну незнаёмца і знік. Немагчыма перадаць словамі, як знерваваліся ўсе, хто працаваў на рыфе, але справа ўскладнілася яшчэ і тым, што дэльфіны не проста засмуткавалі, а літаральна запалі ў нуду. Яны раз-пораз падплывалі да пірса, выглядаючы свайго сябра, а некаторыя з іх пачалі адмаўляцца ад усіх ласункаў, што прыносілі ім на абед службоўцы марскога дэльфінарыя.

І тады адміністрацыя рыфа дала аб’яву ў газету з апісаннем зніклага сабакі і просьбай дапамагчы знайсці яго ды вярнуць як мага хутчэй.

Шмат каму здавалася, што яны бачылі гэтага сабаку, і на рыфе выдаткавалі многа часу і грошай на пошукі па ўсіх кутках краіны, адкуль прыходзілі водгукі. Але толькі праз некалькі тыдняў на вэб–сайт Дэльфінавага рыфу паступіў ліст. Аўтар яга сцвярджаў, што зніклы сабака жыве на адной з фермаў прыблізна ў 100 км ад Эйлатаў у чалавека, што падабраў яго на дарозе.

Так Джокер вярнуўся ў сям’ю дэльфінаў.

Да таго часу ён, здаецца, і забыўся ўжо на сваю ранейшую гаспадыню, адмысловым каханнем да якой і раней не палаў. Дзень яго вяртання на рыф быў адзначаны святочнай вячэрай, і Джокера практычна афіцыйна ўзялі на забеспячэнне.

Увечары стомлены, але перапоўнены пачуццём выкананага абавязку, дырэктар Дэльфінавага рыфу сабраўся ехаць дахаты, падышоў да сваёй машыны і ужо ніколькі не здівіўся, калі пабачыў на пярэдняй сядушцы Джокера, што мірна чакаў яго.

Зараз сабака спраўна жыве ў гаспадара дэльфінаў, што, без сумневу, не замінае яму зноў і зноў штораніцы ўзнікаць на пірсе і радасным брэхам узвяшчаць пра сваё з’яўленне…

Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

Сёння Радаўніца – Дзень памінання продкаў

Гульня “Што расце ў садзе”

kazkiby — Mon, 01 Jun 2009 10:57:08 +0000

Гульня для некалькіх дзетак і дарослага (назіральнік:).

Адзін з дзяцей — садоўнік.
Ён выходзіць на сярэдзіну круга.
Астатнія атрымліваюць карткі з малюнкамі розных кветак, садавіны і гародніны.

Дзеці па чарзе распавядаюць пра сваю кветку, гародніну ці садавіну, але не называюць услых, што гэта.
Садоўніку трэба адгадаць, пра што ідзе гаворка.
Калі расліна адгаданая, яна пераходзіць у кошык да садоўніка — дзіця аддае яму сваю картку.
Задача садоўніка — набраць у свой кошык як мага больш дарункаў саду.

Гульня можа прайгравацца некалькі разоў з рознымі садоўнікамі.
Самы паспяховы той садоўнік, які набярэ самы поўны кошык.

Гутарка пасля гульні

Пасля завяршэння гульні ці на працягу яе вы можаце задаваць дзецям “вучэбныя пытанні”, напрыклад:

Ці ёсць у вас свой сад ці гарод? Хто за ім даглядае?
Ці адрозніваюцца па гусце гародніна і садавіна, выгадаваныя сваімі рукамі ад тых, што набытыя у краме?
Што трэба ведаць, па-вашаму меркаванню, кожнаму добраму садоўніку?
Якім чалавекам павінен быць добры садоўнік? Распавядзіце пра якога-небудзь свайго знаёмага садоўніка.
Ці жадаеце вы вывучаць у садку (школе) навуку пра тое, як апрацоўваць сад і гарод?
Калі б вы былі дырэктарам, як бы арганізавалі навучанне дзяцей гэтай навуцы?

І г.д.Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

Тры танкісты выйшлі з танку – Калыханка да Дня Перамогі

kazkiby — Sat, 09 May 2009 07:09:31 +0000

Тры танкісты выйшлі з танку
І сьпяваюць калыханку:

Ціха-ціхенька ляжы,
Як памежнік на мяжы.

Не палохайся чужынцаў –
Гэта толькі муляжы.

Гэта -Пацыфік-, таксама вядомы як -Крыж міра-. Яго зрабілі як знак -Руха за ядзернае раззбраенне-, але зараз ён больш вядомы як знак, які сімвалізуе мір.

Па асеньняй павуцінцы
Маршыруюць пехацінцы.

Сьнегам лётчыкі з аблокаў
Абстралялі ўсё навокал.

Баявы сапёрны ўзвод
Абясшкодзіў сьнег і лёд.

Будаўнічы батальён
Выклаў рэйкі зь летніх дзён.

А марскі ваенны флот
Сноў прывёз на цэлы год.

Сноў чароўных, сноў квяцістых
Аб пехоце і танкістах.

Каб усё, што пра вайну,
Стала зьместам толькі сну.

Аўтарка: Вера Бурлак

***

Сёння ў нас Дзень Перамогі.

Гэта азначае, што мы святкуем перамогу ў вайне, якая была на Зямлі 65 гадоў таму. На ёй загінула вельмі-вельмі шмат людзей.

Малюнак Андрэя Бутузава

Гэты малюнак паказвае, што праўда пра гэту Другую Сусветную вайну, якая ў нас больш вядомая пад назвай Вялікая Айчынная, дагэтуль замоўчваецца і скажаецца, хоць прайшло ўжо 65 гадоў. А наша краіна-суседка Расія, чый сцяг намаляваны на гармоніку ў мішкі, таксама не жадае распавядаць праўду пра яе.

Чаму не жадае? Ёсць шмат прычын – хтосьці баіцца, што праўда будзе горшай за няпраўду, камусьці сорамна за сваіх сваякоў, шмат хто сам не ведае праўды і абыякавы да яе, хтосьці не жадае яе ведаць, а некаторыя наогул хочуць яе схаваць, каб нічога не змяняць у сваёй краіне і кіраваць людзьмі, як раней гэта рабілі цары.

Людзей, якія яшчэ жывыя і памятаюць тую вайну, сёння становіцца ўсё менш – яны паміраюць ад старасці, але ўрачыстыя мерапрыемствы кожны год і ў нас, і ў нашых суседзяў праводзяцца ўсё пышней і ўрачысцей.

Калі ты падрасцеш, то самастойна даведаешся больш пра тое, што здарылася з нашай планетай і людзьмі на ёй, калі адбывалася Другая Сусветная вайна. Гэта вельмі доўгая і трагічная гісторыя…

Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

Крыжаванка: Легенды і міфы Беларусі

kazkiby — Fri, 08 May 2009 07:10:59 +0000

Прапануем вашай увазе крыжаванку ад Лявона Целеша з Дзяржынску, прысвечанаю легендам і міфам Беларусі. Паспрабуйце спачатку разгадаць самі – потым прапануйце дзіцяці ;) А яшчэ лепш – займіцеся гэтым разам, будзе адначасова ўрок на кемлівасць, памяць, гісторыю, мовазнаўства і г.д.

Па гарызанталі:
5. Назва планеты Венера ў яе вечаровай бачнасці, якая ў беларусаў называецца “божай памочніцай”.
6. Жаночая прычоска. У яе, каб засцерагчыся ад нячыстай сілы, упляталі расліны-абярэгі.
7. Звярок, вельмі папулярны персанаж беларускіх казак пра жывёл.
9. Легендарны князь, якому паданне прыпісвае пабудову Камянецкай (Белай) вежы.
10. Тое, што і пабудова.
12. Выраб тканіны, з якім на Беларусі існавала шмат магічных дзеянняў, прыкметаў, прыпевак.
14. Чарадзейная… Найбольш старажытны і самы распаўсюджаны на Беларусі фальклорны твор.
19. Месяц года, на які прыходзіцца прысвятак беларускага народнага календара “Зміцер”. “Да Змітра дзеўка хітра” (прык. ).
20. Прыстасаванне для ручнога прадзення, якое колісь на Беларусі выкарыстоўвалі ў якасці сродку супрацьдзеяння нячыстай сіле.
21. Птушка, якая на Беларусі лічылася “божай”. Першы спеў яе быў сігналам да пачатку веснавых работ.
22. …-кветка. Міфічная расліна, паданні пра якую звязаны на Беларусі са святам Купалля.
27. У паганскай міфалогіі – бог грому і маланкі, свяшчэнным дрэвам якога быў дуб.
30. … нядзеля. Апошняя перад Вялікаднем нядзеля, з якой звязана асвячэнне ў храмах галінак вярбы.
31. Адзін з асноўных атрыбутаў беларускага вяселля.
32. Драўляная пасудзіна, на якую, благаслаўляючы на шлюб, садзілі нявесту.
33. Згодна з міфалогіяй – прадвызначанасць чалавечага лёсу. “Така …, як у небе столя” (прык. ).
34. Бог агню, у якога верылі пераважна на Міншчыне. Іншая назва – Жыжаль. 35. Іван-… Свята Адсячэння галавы Іаана Хрысціцеля, якое адзначалася 11 верасня.

Па вертыкалі:
1. Імя жонкі легендарнага волата Мянеска, заснавальніка Мінска.
2. Паводле беларускай міфалогіі, чалавек, ператвораны ў ваўка, пярэварацень.
3. Жанчына, надзеленая магічнымі здольнасцямі, якія выкарыстоўвае для дапамогі людзям.
4. Прыродная з’ява, якая, паводле міфалогіі, след вогненнай калясніцы святога Іллі на небе.
6. Адзін з важнейшых сімвалаў у міфалогіі.
8. Персанаж беларускай міфалогіі, багіня лета.
14. Адна з назваў хрысціянскага свята, калі, згодна з павер’ем, сонца купаецца, грае, мяняецца ў колеры. Прыходзіцца свята на 27 верасня.
13. Промысел па перавозцы коньмі каго-, чаго-небудзь. 15. Нясвіжскі …, ці палац, у якім, паводле легенды, блукаў прывід Барбары Радзівіл, жонкі караля Польшчы Зыгмунда Аўгуста.
16. Камар не …, яго і без доўбні ўб’еш (прык. ).
17. Улез у …: ні ўзад, ні ўперад (прык. ).
18. Прыгарад, прадмесце (устар. ).
23. Паводле народных уяўленняў чалавек, надзелены магічнымі здольнасцямі. Іншая назва – чараўнік.
24. Маладая; тое, што і нявеста.
25. Не дораг…, дораг прывет (прык. ).
26. Насціл у памяшканні, які ў дзень ад’езду кагосьці з родных, не падмятаюць, забаранялася на яго пляваць і іншае.
28. Ложак для немаўляці, з якім былі звязаны шматлікія павер’і і засцерагальныя захады: забаранялася калыхаць пустую …, каб не калыхаць чорта, хваробу і іншае.
29. Імя дзяўчынкі-прыгажуні, ад якога, паводле падання, атрымала назву буйнейшае на Беларусі возера Нарач.

Адказы

Паказаць схаваны тэкст

Па гарызанталі:
5. Вечарніца.
6. Каса.
7. Заяц.
9. Радар.
10. Будынак.
12. Ткацтва.
14. Казка.
19. Лістапад.
20. Верацяно.
21. Жаўранак.
22. Папараць.
27. Пярун.
30. Вербная.
31. Каравай.
32. Дзяжа.
33. Доля.
34. Жыжа.
35. Галавасек.

Па вертыкалі:
1. Свіслач.
2. Ваўкалак.
3. Знахарка.
4. Маланка.
6. Крыж.
8. Цёця.
14. Узвіжанне.
13. Возніцтва.
15. Замак.
16. Кабан.
17. Нерат.
18. Пасад.
23. Вядзьмак.
24. Суджаная.
25. Абед.
26. Падлога.
28. Калыска.
29. Нара.

Апублікавана ў газеце Народная Воля

Гуляем у хованкі – з 6 месяцаў!

smart — Sat, 02 May 2009 07:15:20 +0000

Гульні для дзетак з 6 месяцаў

Дзе схавалася цацка?

Гульня для маленькіх дзетак, якія толькі навучыліся поўзаць.
Гульна карысная, каб стымуляваць іх актыўнасць, а таксама навучыць уставаць і запаўзаць на розныя рэчы (канапу, зэдлікі).
Вы кладзеце цацку навідавоку ў дзіцяці – на столік альбо на паліцу, ці ў іншае месца.
Малому давядзецца прыкласці пэўныя намаганні для таго, каб дастаць любімы мячык.

Пад якім кубачкам?

Спатрэбяцца некалькі аднолькавых кубачкаў (прыдадуцца пластыкавыя альбо з-пад ёгурту).
Для пачатку хопіць двух, потым можаце ўскладняць задачу і дадаваць новыя кубачкі.
Вы хаваеце шарык пад адзін з іх, а пасля пачынаеце павольна перасоўваць ёмістасці, мяняць іх месцамі.
Потым прапануеце дзіцяці адгадаць, дзе зараз знаходзіцца шарык.

А хто там гаворыць?

Вы па-сапраўднаму хаваеце музычную цацку, а дзіця па гуку яе шукае.

Вызваліцель

Вы хаваеце нешта ў скрыначку.
Пасля абгортваеце яе, завязваеце на банцік, заварочваеце ў хустку, складаеце ўсе гэта ў іншыя ёмістасці (у каго на што фантазіі хопіць).
Дзіця павінна вызваліць цацку з палону.

Гульні з 1,5 году

Схаваўся...

Хто тут быў?

Можна гуляць у двары і ў хаце.
Спачатку вы тлумачыце, што некаторыя жывёлы пакідаюць прыхаваныя пазнакі, якія дазваляюць даведацца, хто і які тут праходзіў.
А пасля прапануеце самі па паху адшукаць гасадара.
Дома можна пракласці шлях да схованкі духамі, лімонам, грэйпфрутам, а ў двары – расклаўшы (толькі не навідавоку) мяту, палын, бэз.

Куды пайшоў сабака?

Хованка для дзетак ад 18 месяцаў да трох год.
Адбываецца на вуліцы.
Лепш, калі гуляецца некалькі дзетак з двума дарослымі.
Дзеткі адварочваюцца, а вы хаваеце цацачнага сабаку і крэйдамі малюеце заблытаны шлях, якім ішоў сабака.
Трэба прайсці па следзе і адшукаць улюбёнца.
Можна ўскладніць гэтую гульню тым, што вы намалюеце 2 віды шляхоў, адзін з якіх – несапраўдны.

Гульні з 3 гадоў

Шукаем скарб

Вы складаеце план мясцовасці, па якім дзіцё альбо цэлая каманда павінны адшукаць схаваны клад.
План можа быць простым – намаляваны на паперы з відарысамі канкрэтных рэчаў альбо нейкімі ўмоўнымі абазначэннямі.
План можа быць складаным – калі дзеці па мапе знаходзяць падказку, разгадваюць яе, каб адшукаць іншую, і так да бясконцасці.
А напрыканцы знаходзяць падарунак.
Але схаваным старым сланом тут не расплоцішся, лепш падрыхтаваць пакунак з печывам ці сухафруктамі :)

Падрыхтавала Стася Губарэвіч
Арыгінал артыкулу глядзіце на dzietki.orgТыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся:

Сёння Радаўніца – Дзень памінання продкаў

Май… Травень. Ярац на двары!

KazachNik — Thu, 30 Apr 2009 23:31:06 +0000

Сёння – 1 мая, першы дзень новага месяца.
Май – гэта апошні месяц вясны.
Па-беларуску май завуць “травень”. Ведаеце чаму?

У маі звычайна распускаецца зеляніна. Пра яе і нагадвае другая назва месяца — травень. Гэтае найменне захавалася не толькі ў старажытных пісьмовых крыніцах, але і ў вуснай народнай творчасці, і таму зараз прынятае у сучаснай беларускай мове, на якой мы з вамі размаўляем, чытаем і пішам.

Цікава, што май нашыя продкі таксама называлі “ярац” – у гонар бажаства ўрадлівасці Ярылы. Але зараз аб гэтым мала хто ведае.

А гэта сам Ярыла - можа, і пра яго мы як-небудзь вам распавядзем;)

А ці ведаеце вы, адкуль узялася назва “май”?
Гэта слова ўзятае з лацінскай мовы. Рымляне прысвяцілі месяц багіні зямлі Маі. Дарэчы, тая ж аснова таксама ў нямецкай і французскай мовах – Mai, англійскай – May, польскай – maj, венгерскай – majus, рускай – май, і інш.

Май – найпрыгажэйшая пара года. Цвітуць бяроза, клён, чаромха, наогул усе дрэвы і кусты. Паплавы і паляны пакрываюцца кветкамі. Прырода напаўняецца спевамі птушак, што паспелі ўжо вярнуцца з выраю. З`яўляецца шмат насякомых, майскія жукі захопліваюць дрэвы.

Беларускія прыказкі пра май

Малюнак В.Пepцoвa

У гэтым месяцы першы раз пасля зімы гоняць скаціну ў поле, таму беларускія сяляне маюць шмат “жыццёва-неабходных” прымавак пра травень, напрыклад: “Май — жывёлу ў поле пхай”. I хоць да лета было рукою падаць, народны разлік папярэджвае: “Май зямлю грэе, а сіверам вее”. Работы з кожным днём прыбывае, але гаспадар не спяшаўся даверыцца такому няпэўнаму яшчэ цяплу: “Май — валам дай, а сам на печ уцякай”. І г.д.

Май лясы прыбірае — лета ў госці запрашае.
Травень зялёнай травой славен.
Май зямлю грэе, а сіверам вее.
Май – валам дай, а сам на печ ўцякай.
Май – жывёлу ў поле пхай.
Майская трава галоднага корміць.
Май – і пад кустом рай.
Травень – усяго года рай.
Травень – салаўінае лета.
У травень на траве сядзець, траву піць, травой лячыцца (так казалі, бо трава і кветкі ў гэтым месяцы асабліва гаючыя і магутныя, яны здольныя лячыць сваімі сокамі самыя цяжкія хваробы).

Цікава, што ў рымлян у першы дзень траўня быў звычай садзіць дрэва, што называлі “маем”. У беларусаў гэтыя абрады таксама захаваліся да нашых дзён і робяцца на Сёмуху.

Падзякі galinaartemenko за інфармацыю.Тыя, хто гэта прачытаў, таксама цікавіліся: